ทันข่าววุฒิสภา "สื่อมวลชนในโลกที่เปลี่ยนเร็ว : ความจริงของวิชาชีพข่าว”

วันก่อนได้มีโอกาสให้สัมภาษณ์ทางรายการทันข่าววุฒิสภาถึงประเด็น "สื่อมวลชนในโลกที่เปลี่ยนเร็ว : ความจริงของวิชาชีพข่าว” เนื่องในวันนักข่าวด้วย
.
โจทย์สำคัญคือข้อกังวลเรื่องอิทธิพลของเทคโนโลยีโดยเฉพาะ AI ผมมองว่าเทคโนโลยีไม่ได้ทำลายสื่อ หากเรารู้จักนำมาปรับใช้ แต่สิ่งที่กำลังคุกคามวิชาชีพสื่ออย่างแท้จริง คือทุน กฎหมายปิดปาก และสวัสดิการแรงงานสื่อที่ย่ำแย่
.

ประเด็นแรก เทคโนโลยีคือเครื่องมือแห่งการตรวจสอบ ไม่ใช่ศัตรู

.
ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและโซเชียลมีเดียทำให้ต้นทุนการสื่อสารลดลง แต่ในขณะเดียวกันก็ทำให้เกิดสภาวะ "ข้อมูลล้นเกิน" และการแพร่กระจายของข้อมูลผิดและข้อมูลพลาด (Disinformation & Misinformation) ตลอดจน AI ที่สามารถสร้างภาพจำลองจนคนหลงเชื่อ ทางรอดของสื่อมวลชนจึงไม่ใช่การวิ่งแข่งด้านความเร็วหรือปั่นยอดเอนเกจเมนต์เพียงอย่างเดียว แต่ต้องยกระดับศักยภาพของคนทำงานข่าวไปสู่การทำข่าวเชิงลึก (Investigative Journalism) และการตรวจสอบข้อเท็จจริง (Fact-checking) ที่เข้มข้นขึ้น
.
นอกจากนี้ สื่อยังมีหน้าที่สำคัญในการรณรงค์สร้าง "ความรู้เท่าทันสื่อ" (Media Literacy) เพื่อฉีดวัคซีนทางความคิดให้ประชาชนสามารถรับมือกับข้อมูลที่บิดเบือนในยุคดิจิทัล
.

ประเด็น เสรีภาพสื่อ ภายใต้เงื้อมเงาทุนและกฎหมายปิดปาก (SLAPP)

.
อุปสรรคสำคัญในการทำหน้าที่ตรวจสอบอำนาจคือ "โมเดลธุรกิจ" สื่อที่ต้องดิ้นรนหารายได้และพึ่งพาเม็ดเงินจากโฆษณา ทำให้หลายครั้งเส้นแบ่งระหว่าง "งานข่าว" และ "งานโฆษณาแฝง (Advertorial)" เริ่มเลือนลาง สิ่งนี้บั่นทอนความเป็นอิสระของกองบรรณาธิการ
.
มากไปกว่านั้น "ความกล้าหาญ" ซึ่งเป็นจริยธรรมสำคัญของนักข่าว มักถูกสกัดกั้นด้วยการฟ้องร้องเพื่อปิดปาก (SLAPP) จากผู้มีอำนาจ ภาครัฐและฝ่ายนิติบัญญัติจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องผลักดันกฎหมายคุ้มครองคนทำสื่อที่ทำหน้าที่เพื่อประโยชน์สาธารณะ เพราะท้ายที่สุดแล้ว เสรีภาพของสื่อมวลชนก็คือลมหายใจของระบอบประชาธิปไตย
.

ประเด็นสุดท้ายและสำคัญ นักข่าวคือ "แรงงาน" ไม่ใช่หุ่นยนต์ผลิตคอนเทนต์

.
ประเด็นที่น่าเจ็บปวดที่สุดของวงการนี้ คือระบบนิเวศการทำงานที่กดขี่ คนทำงานสื่อมักเรียกร้องความเป็นธรรมให้สังคม แต่กลับถูกเอารัดเอาเปรียบเสียเอง นักข่าวรุ่นใหม่ต้องเผชิญกับความกดดันจาก KPI ที่วัดผลด้วยจำนวนยอดวิวและจำนวนชิ้นข่าว จนต้องทำงานราวกับหุ่นยนต์และสูญเสียความภาคภูมิใจในวิชาชีพ (จะมีกี่คนในระบบนิเวศข้อมูลข่าวหรืออุตสาหกรรมข่าวได้มาลุ้นกล่องปลายปี งานประกาศผลรางวัลต่างๆ)
.
ชีวิตของแรงงานสื่อต้องแลกมาด้วยการทำงานล่วงเวลา สุขภาพที่เสื่อมโทรม และสวัสดิการที่ไม่สอดคล้องกับภาระงาน การสร้างความเข้มแข็งผ่าน "สหภาพแรงงานสื่อ" จึงเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างอำนาจต่อรอง เพื่อให้คนทำงานสื่อมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีสวัสดิภาพ และสามารถทำข่าวด้วยเสรีภาพได้อย่างแท้จริง
.
การอยู่รอดของสื่อมวลชนในโลกที่หมุนเร็ว ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการปฏิเสธเทคโนโลยี แต่คือการปรับตัวใช้เทคโนโลยีเป็นอาวุธในการค้นหาความจริง พร้อมๆ กับการต่อสู้เพื่อเสรีภาพทางกฎหมาย และการเรียกร้องสิทธิสวัสดิการแรงงานที่เป็นธรรม เพราะหากปราศจากแรงงานสื่อที่มีคุณภาพชีวิตที่ดี สังคมย่อมขาดผู้พิทักษ์ความจริงที่เข้มแข็ง
.