ครบรอบ 2 ปี ความไม่คืบหน้าในการคุ้มครองสิทธิแรงงาน หลังกรรมการสิทธิฯ ชี้ "ไรเดอร์คือลูกจ้าง"

ครบรอบ 2 ปี กรรมการสิทธิฯ ชี้ "ไรเดอร์คือลูกจ้าง" การไม่คุ้มครองถือเป็นการละเมิด แนะหน่วยงานที่เกี่ยวข้องคืนสิทธิแรงงาน ขณะที่ปัจจุบันยังไม่มีความคืบหน้า กับร่าง พ.ร.บ.แรงงานอิสระ ที่ไม่ตอบโจทย์
.
วันนี้ (19 มี.ค.2569) ถือเป็นวันครบรอบ 2 ปีที่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ออกรายงานผลการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน ที่ 81/2567 พร้อมทั้งออกข้อเสนอแนะและคำวินิจฉัยสำคัญเกี่ยวกับสิทธิแรงงาน จากกรณีที่กลุ่มคนงานไรเดอร์เข้าร้องเรียนว่าผู้ประกอบการแพลตฟอร์มดิจิทัลเปิดรับสมัครไรเดอร์เข้าทำงานโดยไม่ถือว่าเป็นพนักงานหรือลูกจ้างตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงาน และกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง ส่งผลให้ไรเดอร์ไม่ได้รับสิทธิและสวัสดิการด้านแรงงาน ซึ่ง กสม.นอกจากชี้ว่าการกระทำดังกล่าวเป็น “การกระทำอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน” แล้ว ยังมีการเสนอแนะมาตรการหรือแนวทางที่เหมาะสมในการป้องกันหรือแก้ไขการละเมิดสิทธิมนุษยชน และมาตรการหรือแนวทางในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนต่อผู้ถูกร้องทั้งสี่และกระทรวงแรงงานด้วย
.
[อ่าน ข้อเสนอแนะตามรายงานผลการตรวจสอบ ที่ ๘๑/๒๕๖๗ ของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ https://static.nhrc.or.th/file/content/pdf/34908/81-1739232000.pdf]
.

[โดยมาตรการหรือแนวทางดังกล่าวมีสาระสำคัญดังนี้]

.
บังคับใช้กฎหมายคืนสิทธิให้ไรเดอร์: กำหนดให้กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน และสำนักงานประกันสังคม เข้าควบคุมและติดตามให้แพลตฟอร์มทั้ง 4 รายที่ถูกร้องเรียน (รวมถึงรายอื่น ๆ ที่มีลักษณะเดียวกัน) ปฏิบัติให้ถูกต้องตามกฎหมายในฐานะที่ "ไรเดอร์เป็นลูกจ้าง" โดยไรเดอร์จะต้องได้รับสิทธิ สวัสดิการด้านแรงงาน และการเข้าถึงระบบประกันสังคมอย่างครบถ้วน
.
สร้างความเข้าใจกับแพลตฟอร์ม: หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำความเข้าใจกับผู้ประกอบการแพลตฟอร์มดิจิทัล ให้ตระหนักถึงนิติสัมพันธ์ที่ถูกต้องระหว่างแพลตฟอร์มกับไรเดอร์ และต้องปฏิบัติตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานอย่างเคร่งครัด
.
เตรียมแก้กฎหมายรองรับอนาคต: ในระยะยาว ให้มีการศึกษาการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการจ้างงานใหม่ๆ เพื่อนำไปสู่การแก้ไขนิยามของคำว่า "นายจ้าง" "ลูกจ้าง" และ "สัญญาจ้าง" ทั้งในพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เพื่อคุ้มครองแรงงานในรูปแบบใหม่นี้อย่างยั่งยืนต่อไป
.

[ย้อนที่มาของข้อร้องเรียน]

.
รายงานผลการตรวจสอบฯของ กสม.นี้ ได้เปิดเผยประเด็นปัญหาด้านสิทธิแรงงานที่สำคัญ เมื่อกลุ่มผู้ทำงานให้บริการขนส่งสินค้า (ไรเดอร์) ได้เข้าร้องเรียนว่า ผู้ประกอบการแพลตฟอร์มดิจิทัลรายใหญ่ 4 แห่ง ปฏิบัติกับพวกเขาในลักษณะ "หุ้นส่วน" และไม่ยอมรับสถานะการเป็นพนักงานหรือลูกจ้างตามกฎหมาย
.
ผลจากการหลีกเลี่ยงสถานะนายจ้าง-ลูกจ้าง ทำให้ไรเดอร์ต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายในการปฏิบัติงานเองทั้งหมด เช่น ค่าน้ำมัน ค่าเสื่อมสภาพรถ และค่าเครื่องแบบ อีกทั้งยังไม่ได้รับการคุ้มครองด้านความปลอดภัยในการทำงาน และไม่ได้รับสิทธิสวัสดิการด้านแรงงานและการประกันสังคมใด ๆ ตามกฎหมาย
.

[การควบคุมที่สะท้อนสถานะ "นายจ้าง-ลูกจ้าง"]

.
รายงานดังกล่าวระบุว่า จากการตรวจสอบข้อเท็จจริง แม้แพลตฟอร์มจะระบุว่าเป็นการทำงานร่วมกันแบบหุ้นส่วน แต่ลักษณะการทำงานกลับพบว่ามีการใช้อำนาจควบคุมสั่งการอย่างชัดเจน ประกอบด้วย
การกำหนดเงื่อนไขการทำงาน: ไรเดอร์ถูกควบคุมผ่านระบบแอปพลิเคชัน มีการกำหนดเขตพื้นที่และช่วงเวลาการรับงาน
.
การลงโทษ: หากไรเดอร์รับงานไม่ครบตามที่จองไว้จะถูกตีว่าขาดงาน และหากมีข้อร้องเรียนจากลูกค้า แพลตฟอร์มสามารถปิดระบบหรือระงับบัญชีของไรเดอร์ได้ทันทีโดยไม่มีการสอบสวนล่วงหน้า
.
การกำหนดรายได้: ผู้ประกอบการแพลตฟอร์มเป็นผู้ใช้ดุลพินิจกำหนดค่าตอบแทนและหักส่วนแบ่งแต่เพียงฝ่ายเดียว โดยไรเดอร์ไม่มีอำนาจต่อรอง
.
กสม.ยังระบุว่า การที่แพลตฟอร์มปฏิบัติต่อไรเดอร์โดยไม่ถือเป็นลูกจ้าง ทำให้ผู้ใช้แรงงานกลุ่มนี้สูญเสียรายได้ที่เป็นธรรม ขาดความมั่นคง ไม่มีหลักประกันค่าตอบแทนขั้นต่ำ ไม่ได้หยุดพักในวันหยุดราชการ และเสียสิทธิในการรวมตัวกันจัดตั้งสหภาพแรงงาน
.

[ผ่านไป 2 ปียังไม่คืบหน้า]

.
แม้คำวินิจฉัยและข้อเสนอแนะของ กสม. จะผ่านมา 2 ปีแล้ว แต่ดูเหมือนว่ากลไกการคุ้มครองยังไม่ขยับตาม ที่ผ่านมารัฐบาลมีความพยายามผลักดันร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. .... (พ.ร.บ.แรงงานอิสระ) หากแต่เนื้อหาของร่างฉบับดังกล่าวกลับแฝงด้วยสิ่งที่น่ากังวลที่ไม่เอื้อต่อแรงงานแฟลตฟอร์มอย่างแท้จริง ทำให้แรงงานกลุ่มหนึ่งขอออกมาเรียกร้องต่อรัฐบาลให้ถอนร่างฉบับดังกล่าวออกจากการพิจารณา พร้อมเสนอให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานอาศัยอำนาจตามมาตรา 6 พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ออกกฎกระทรวงเพื่อสร้างความชัดเจนเรื่องสถานะการจ้างงานระหว่างแรงงานแพลตฟอร์มและบริษัทแพลตฟอร์ม เพื่อให้พวกเขาได้รับการคุ้มครองตาม พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน การป้องกันอันตรายจากการทำงานและสิทธิประโยชน์กองทุนเงินทดแทน และได้เข้าสู่ระบบกองทุนประกันสังคม มาตรา 33 รวมทั้งได้รับสิทธิเสรีภาพอำนาจการร่วมตัวและเจรจาต่อรองตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ ซึ่งแน่ทางนี้ดูจะสอดคล้องกับสิ่งที่ กสม. เสนอแนะมากกว่า
.
อีกประเด็นที่ถูกยกเอามาเบรคการนิยามไรเดอร์คือลูกจ้าง คือการยกคำพิพากษาศาลฎีกาที่ว่าแรงงานอิสระไม่ใช่แรงงานจริงเพราะไม่มีอำนาจบังคับบัญชา แต่กรณีนี้เราต้องเข้าใจว่ามันเป็นเงื่อนไขเฉพาะตัวที่ไม่ควรนำมาใช้กับแรงงานอิสระทั้งหมด หากดูตามสิ่งที่ กสม.ชี้ให้เห็นอำนาจควบคุมสั่งการ หรือโดยพฤตินัยแล้วแพลตฟอร์มก็มีอำนาจบังคับบัญชาแรงงานผ่านอัลกอริทึม รวมทั่งบทลงโทษและต้องให้สวมชุดยูนิฟอร์ม ดังนั้นข้อเสนอให้กระทรวงแรงงานออกกฎกระทรวงมาเพื่อยืนยันว่าแรงงานแพลตฟอร์มคือลูกจ้างจึงมีน้ำหนัก
.
หวังว่ารัฐมนตรีแรงงานคนใหม่จะพิจารณาข้อเสนอนี้เพื่อคุ้มครองแรงงานเหล่านี้ให้ได้รับสิทธิ การคุ้มครอง สวัสดิการหรือสิ่งที่เขาควรได้รับ อย่างไรก็ตามผมจะเตรียมยื่นกระทู้ถามความคืบหน้าของการดำเนินการตามข้อเสนอแนะของ กสม. เมื่อรัฐบาลใหม่แถลงนโยบายต่อรัฐสภาก็จะยื่นทวงถามทันที