สรุปสถานการณ์วิถีชีวิตและสภาพปัญหาความเดือดร้อนของชุมชนชาว #มานิ

6 มี.ค. 2569 ที่บ้าน วังนาใน ต.น้ำผุด อ.ละงู จ.สตูล เรียง สีแก้ว เครือข่ายประชาชนใต้ สรุปสถานการณ์วิถีชีวิตและสภาพปัญหาความเดือดร้อนของชุมชนชาวมานิ ให้กับคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา ที่เดินทางมารับฟังพร้อมทั้งภาคประชาชนและหน่วยงานราชการในพื้นที่
.
โดยมีประเด็นเบื้องต้นประกอบด้วย
.
สถานะทางกฎหมายและการไร้สัญชาติ จากการสำรวจประชากรมานิ 374 คน ในพื้นที่ 4 จังหวัด (ตรัง พัทลุง สตูล และสงขลา) พบว่ามีถึง 63 คนที่ยังคงไร้สัญชาติและไม่มีสถานะทางทะเบียน อุปสรรคสำคัญมาจากเงื่อนไขของระบบราชการที่ต้องการโครงสร้างบ้านถาวรในการขอทะเบียนบ้าน ซึ่งขัดแย้งอย่างสิ้นเชิงกับวิถีชีวิตดั้งเดิมของชาวมานิที่ต้องเคลื่อนย้ายตามวัฏจักรอาหาร นอกจากนี้ยังมีปัญหาเรื่องการขาดแคลนผู้รับรองสถานะ และอคติของเจ้าหน้าที่รัฐบางส่วนที่ขาดความเข้าใจในความแตกต่างทางวัฒนธรรม
.
อีกประเด็นคือการถูกพรากถิ่นฐานโดยรัฐ จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2518 เมื่อมีการประกาศจัดตั้งเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด ซึ่งทับซ้อนกับพื้นที่ตั้งถิ่นฐานดั้งเดิมของชาวมานิโดยที่พวกเขาไม่รับรู้ ประกอบกับนโยบายของรัฐที่ส่งเสริมการปลูกพืชเชิงเดี่ยว เช่น ยางพาราและปาล์มน้ำมัน ได้ส่งผลให้พื้นที่หากินของพวกเขาถูกทำลาย สิ่งเหล่านี้ทำให้เกิดความไม่มั่นคงทางอาหาร สุขภาพของชาวมานิอ่อนแอลงจากการต้องบริโภคอาหารสำเร็จรูป และส่งผลให้ภูมิปัญญาดั้งเดิมที่ผูกพันกับธรรมชาติเสี่ยงต่อการสูญหาย
.
ก้าวแรกสู่การทวงคืนสิทธิและศักดิ์ศรี เกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2556 "นายปอย แห่งทับรักษ์ป่าบอน" ได้กลายเป็นมานิคนแรกที่ตัดสินใจเดินออกจากป่าเพื่อบอกเล่าความทุกข์ยากและเรียกร้องสิทธิให้กับกลุ่มของตน เหตุการณ์นี้เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ภาคประชาสังคม องค์กรพัฒนาเอกชน (NGOs) และหน่วยงานของรัฐ เริ่มตื่นตัวและเข้ามาให้ความช่วยเหลืออย่างเป็นรูปธรรม
.
สำหรับแนวทางการฟื้นฟูและปกป้องสิทธิในปัจจุบันนั้น มีการขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการเพื่อฟื้นฟูความมั่นคงทางอาหารและจัดทำแผนส่งเสริมที่อยู่อาศัยที่เคารพวิถีการเคลื่อนย้ายของชาวมานิ นอกจากนี้ยังมีโครงการเร่งด่วนในการจัดทำ "พจนานุกรมภาษามันนิ-ไทย" เพื่อรักษาภูมิปัญญาและใช้เป็นเครื่องมือสื่อสารเพื่อปกป้องสิทธิของตนเอง ในระดับสากลยังได้มีการร่วมเสนอรายงานสถานการณ์การขจัดการเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติต่อกลไกระหว่างประเทศ (CERD) เพื่อผลักดันการแก้ไขปัญหาในภาพรวมอีกด้วย
.
ประเด็นสำคัญของเรื่องนี้ที่ควรตระหนักคือ การอนุรักษ์ธรรมชาติจะไม่สามารถสมบูรณ์ได้เลยหากละทิ้งการปกป้องกลุ่มชนที่คอยรักษาสมดุลของระบบนิเวศมานับพันปี การคืนสิทธิและสถานะบุคคล การรับรองสิทธิในที่ดินทำกินดั้งเดิม และการยุติการเลือกปฏิบัติทางนโยบาย คือกุญแจสำคัญที่สุดในการคืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ให้กับชาวมานิแห่งเทือกเขาบรรทัด