เทวฤทธิ์ มณีฉาย

วันก่อนผมได้มีโอกาสให้สัมภาษณ์กับรายการ "ทันข่าววุฒิสภา" หลังประชามติจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่ผ่าน และได้เห็นหน้าตารัฐสภาใหม่คร่าวๆ หลังเลือกตั้งแล้ว ซึ่งรัฐสภาจะเป็นกลไกสำคัญในการออกแบบวิธีการจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่ ภายใต้สถานการณ์ที่สมดุลอำนาจในสภาเอื้อฝ่ายรัฐบาลขณะนี้ และ สว. เสียงข้างมาก คุมเกมเบ็ดเสร็จ เท่ากับว่าโอกาสที่เราจะได้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ แต่ยังอยู่ในกรอบ "อนุรักษ์นิยม" โดยที่ที่ไม่แก้ปัญหาโครงสร้างมีสูงมาก . มีประเด็นดังนี้ . 1. จับตา "ภูมิใจไทย + สว." คุมเกมแก้กติกา แม้ประชาชนจะมอบ "ใบอนุญาต" ให้ทำรัฐธรรมนูญใหม่แล้ว แต่กลไกสำคัญคือรัฐสภา โดยปัจจุบันพรรคภูมิใจไทยครองเสียงข้างมากในสภาล่าง (ราว 200 เสียง) เมื่อรวมกับ สว. เสียงส่วนใหญ่ที่อาจมีอุดมการณ์แนวคิดไปในทางเดียวกัน อีกราว 160 เสียง ทำให้มีเสียงรวมกันแตะ 350-360 เสียง ซึ่งเกินครึ่งของรัฐสภา ทำให้ขั้วอำนาจนี้สามารถกำหนดทิศทางและกติกาการร่างรัฐธรรมนูญได้ทั้งหมด . 2. สูตร "20 หยิบ 1" ทำองค์ประกอบของผู้ร่างฯขาดความหลากหลาย ประเด็นที่น่ากังวลที่สุดคือ สูตรการได้มาซึ่งคณะกรรมาธิการยก...

ประเด็นสำคัญหลังจากนี้คือ กระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่ยังมีเงื่อนไขที่ค้างอยู่ในรัฐสภา โดยเฉพาะข้อกำหนดให้ร่างรัฐธรรมนูญต้องผ่านเสียงเห็นชอบของสมาชิกวุฒิสภาอย่างน้อย 1 ใน 3 ก่อนจะนำไปทำประชามติ แม้ตัวเลข 1 ใน 3 จะดูเหมือนเป็นเสียงข้างน้อย แต่ในทางปฏิบัติ สว. ส่วนใหญ่มีท่าทีไปในทิศทางเดียวกัน จึงอาจกลายเป็นอำนาจยับยั้งที่มีนัยสำคัญ และอาจส่งผลต่อเนื้อหาของรัฐธรรมนูญตั้งแต่ขั้นตอนการยกร่าง นอกจากนี้ ยังมีความกังวลต่อวิธีการได้มาซึ่งกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ เช่น สูตร “20 หยิบ 1” ซึ่งอาจทำให้คณะผู้ร่างมีแนวโน้มเอนเอียงไปตามดุลอำนาจในรัฐสภา และลดความยึดโยงกับประชาชน . กระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญควรเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมให้มากที่สุด อย่างน้อยควรให้ประชาชนมีบทบาทในการคัดเลือกผู้ร่าง ไม่ทางตรงก็ทางอ้อม เพื่อให้กระบวนการได้รับความยอมรับจากสังคมในวงกว้าง เพราะท้ายที่สุดแล้วไม่ว่าร่างจะออกมาในรูปแบบใดก็ต้องผ่านประชามติอยู่ดี หากกระบวนการถูกมองว่าไม่เป็นของทุกฝ่าย โอกาสที่ประชาชนจะไม่ยอมรับก็มีสูง ทั้งที่คนจำนวนมาก ไม่ว่าจะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยกับการร่างใหม่ทั้งฉบับต่างก็ยอมรับว่ารัฐธรรมนูญปั...

วันนี้ (10 กุมภาพันธ์ 2569) ผมได้แถลงต่อสื่อมวลชนร่วมกับกลุ่ม 'สว.พันธุ์ใหม่' ภายหลังประชาชนลงคะแนนเห็นชอบในการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยขอบคุณประชาชนที่ออกมาใช้สิทธิ และแสดงความเห็นต่อกระบวนการแก้ไขมาตรา 256 ของรัฐธรรมนูญ ซึ่งขณะนี้ยังค้างอยู่ในการพิจารณาวาระสองของรัฐสภา . ผมกล่าวว่าในกระบวนการดังกล่าวยังมีหลายประเด็นที่เป็นข้อขัดแย้งและเห็นต่าง โดยเฉพาะกระบวนการออกแบบที่มาของผู้ยกร่างรัฐธรรมนูญใหม่ ซึ่งสูตร “20 หยิบ 1” ที่ให้รัฐสภาจัดกลุ่มตัวแทนเพื่อเลือกผู้ร่างจำนวน 35 คนนั้นอาจก่อให้เกิดความไม่สมดุลของอำนาจได้ จากการประเมินตัวเลขผลการเลือกตั้ง สส. พรรคการเมืองขนาดใหญ่อย่างภูมิใจไทยอาจมีตัวแทนจำนวนมาก ขณะที่ สว. เสียงข้างมากประมาณ 160 คนอาจได้สัดส่วนถึง 8 ที่นั่ง ส่งผลให้เสียงรวมของ สว. และพรรคการเมืองที่มีอิทธิพลหรือสามารถโน้มน้าว สว. ได้ อาจมีประมาณ 18 จาก 35 เสียง ซึ่งถือเป็นเสียงข้างมากแล้ว ผมจึงกังวลว่าสูตรดังกล่าวอาจทำให้ผู้ยกร่างรัฐธรรมนูญส่วนใหญ่เป็นกลุ่มการเมืองฝ่ายเดียวกันจนอาจถูกตั้งข้อกังขาว่าเป็น "สีน้ำเงิน” ได้ . ผมเสนอว่ากระบวนการสรรหาผู้จัดทำรัฐธรรมนูญ...

ค่ำคืนวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 เป็นอีกช่วงเวลาสำคัญของการเมืองไทย ผลการเลือกตั้งปรากฎว่าพรรคภูมิใจไทยได้ก้าวขึ้นมาเป็นแกนนำในการจัดตั้งรัฐบาล ขณะเดียวกันผลประชามติก็สะท้อนเจตจำนงของประชาชนส่วนใหญ่ที่เห็นชอบให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ สถานการณ์เช่นนี้ทำให้รัฐบาลชุดใหม่ต้องเดินหน้าบริหารประเทศไปพร้อมกับกระบวนการจัดทำกติกาสูงสุดของประเทศภายใต้ความคาดหวังของสังคมที่กำลังจับตามองกระบวนการนี้อย่างใกล้ชิด . แม้พรรคภูมิใจไทยซึ่งเป็นพรรคการเมืองที่เรียกรวม ๆ ว่าเป็นสายอนุรักษ์นิยมจะได้รับความไว้วางใจให้จัดตั้งรัฐบาล แต่ผลประชามติได้ส่งสัญญาณชัดเจนว่าประชาชนจำนวนมากต้องการเห็นการปรับเปลี่ยนโครงสร้างทางการเมือง ดังนั้นภารกิจสำคัญของรัฐบาลจึงไม่ใช่เพียงการจัดตั้งคณะรัฐมนตรีหรือบริหารประเทศระยะสั้น แต่ยังรวมถึงการทำให้กระบวนการร่างรัฐธรรมนูญเป็นไปอย่างโปร่งใสและได้รับความเชื่อถือจากสังคม . ประเด็นที่น่าจับตาเป็นพิเศษคือรูปแบบการได้มาซึ่งคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ โดยเฉพาะแนวคิดเรื่องระบบโควตา “20 หยิบ 1” ซึ่งเปิดให้ประชาชนสมัครผ่าน กกต. และให้สมาชิกรัฐสภา ซึ่งหมายถึง สส. และ สว. ใช้เสียงร่ว...