เทวฤทธิ์ มณีฉาย

พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข ประกาศลงราชกิจจานุเบกษาแล้ว โดยกลไกหลังจากนี้คือการตั้งคณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุข ซึ่งจะมีหน้าที่และอำนาจสำคัญ คือ การวินิจฉัยชี้ขาดการได้รับนิรโทษกรรม การรับเรื่องร้องเรียน ไปจนถึงการจัดทำข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการสร้างเสริมสังคมสันติสุขต่าง ๆ สัดส่วนของคณะกรรมการชุดนี้ ประกอบด้วย นายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ปลัดกระทรวงยุติธรรม เลขาธิการ กสม. และปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ซึ่งจะเป็นกรรมการโดยตำแหน่ง . ตัวที่ประกาศลงราชกิจจาฯ https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/123992.pdf . อย่างไรก็ตาม จะมีกลุ่มที่เป็นสัดส่วนผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย สิทธิมนุษยชน หรือกระบวนการยุติธรรม ที่วิปรัฐบาล วิปฝ่ายค้าน และที่ประชุมอธิการบดีเสนอ รวมถึงผู้เชี่ยวชาญจากภาคประชาสังคมด้านการจัดการความขัดแย้งและอำนวยความยุติธรรมที่ประธานสภาเสนอ สัดส่วนตรงนี้มีถึง 4 คน จากทั้งหมด 9 คน แม้ผู้เสนอชื่อจะถูกระบุไว้เฉพาะเจาะจง แต่ด้วยคุณสมบัติของผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย สิทธิมนุษยชน กระบวนการยุติธรรม และการจัดการความขัดแย้งเหล่านี้ ผมมองว่าคนที่ทำงานในประเด็นสิทธิมนุษยชนควรจับตา ตรวจสอบ และร่วมเสนอช...

  เสวนา "พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข" จะสร้างสันติสุขอย่างไร ที่ผมได้มีโอกาสไปร่วมพูดคุย จัดโดย สมาคมสิทธิเสรีภาพของประชาชน สสส

เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2569 ที่ห้อง LT1 คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ โครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw) ร่วมกับเครือข่ายประชาชนเพื่อสิทธิทางการเมือง (Thumb Rights) และภาคีเครือข่าย ได้จัดกิจกรรม “ครึ่งศตวรรษรัฐประหาร 6 ตุลาฯ ถึงเวลาลบมรดกบาป” โดยมีวงเสวนาในหัวข้อ “ประวัติศาสตร์การใช้มาตรา 112” เพื่อทบทวนประวัติศาสตร์การใช้ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 และผลกระทบจากประกาศคำสั่งของคณะรัฐประหารที่ยังคงหลงเหลืออยู่ในระบบกฎหมายไทย เสวนา “ครึ่งศตวรรษรัฐประหาร 6 ตุลาฯ ถึงเวลาลบมรดกบาป” #1: ถอดบทเรียนนิรโทษกรรมอดีต เปรียบเทียบความต่างการเมืองร่วมสมัย   . ยิ่งชีพ อัชฌานนท์ ผู้อำนวยการบริหารโครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw) ในฐานะผู้ดำเนินรายการ ได้กล่าวเปิดประเด็นโดยระบุว่า การบังคับใช้มาตรา 112 ในยุคปัจจุบันมีสถิติที่พุ่งสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัดที่สุด อีกทั้งอัตราโทษของกฎหมายข้อนี้ก็ถูกปรับให้มีความรุนแรงขึ้นอย่างมากภายหลังจากการทำรัฐประหารเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2519 เป็นต้นมาโดยเกิดจากคำสั่งของคณะปฏิวัติในยุคนั้น ซึ่งถือเป็นประเด็นสำคัญที่สังคมต้องตั้งคำถ...

เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2569 ที่ห้อง LT1 คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ มีการจัดกิจกรรม “ครึ่งศตวรรษรัฐประหาร 6 ตุลาฯ ถึงเวลาลบมรดกบาป” โดยช่วงแรกเป็นการฉายภาพยนตร์สารคดี “นิรโทษกรรม จำเลยคดี 6 ตุลา” พร้อมเปิดเวทีเสวนาหลังชมภาพยนตร์ โดยมีวิทยากรร่วมเสวนา ได้แก่ ชัยธวัช ตุลาธน อดีตหัวหน้าพรรคก้าวไกล และวิโรจน์ ตั้งวาณิชย์ อดีตผู้ร่วมแสดงละครล้อการเมืองก่อนเหตุการณ์ 6 ตุลาและอดีตผู้ต้องหาคดี 6 ตุลา ดำเนินรายการโดย จุฑารัตน์ กุลตัณกิจจา จากศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน เสวนา “ครึ่งศตวรรษรัฐประหาร 6 ตุลาฯ ถึงเวลาลบมรดกบาป” #2: ถอดรหัสกฎหมายความมั่นคงและผลพวงคณะรัฐประหาร . [ย้อนความทรงจำ "คุกบางขวาง" และเบื้องหลังสายพิราบในกองทัพ ] . วิโรจน์บอกเล่าถึงประสบการณ์ช่วงที่ถูกคุมขังในคุกบางขวางร่วมกับจำเลยคดี 6 ตุลา 2519 คนอื่น ๆ รวมถึง ศ.กิตติคุณ ดร.ธงชัย วินิจจะกูล ซึ่งถูกแยกขังออกจากนักโทษทั่วไปเพื่อป้องกันการปลุกระดม ต่อมาหลังเกิดกบฏ 26 มีนาคม 2520 มีนายทหารและบุคคลสำคัญที่ร่วมก่อกบฏถูกนำมาคุมขังด้วย เช่น พล.อ. ฉลาด หิรัญศิริ และ พ.ท. สนั่น ขจรประศาสน์ โดยวิโรจน์เล...

วันนี้ (30 มิถุนายน 2569) ในการประชุมวุฒิสภา วาระพิจารณาร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. .... วาระ 2 ซึ่งคณะกรรมาธิการ (กมธ.) วิสามัญพิจารณาเสร็จแล้ว ในขั้นตอนการพิจารณารายมาตรา ผมในฐานะกรรมาธิการเสียงข้างน้อยได้อภิปรายเสนอขอสงวนความเห็นในมาตรา 3 โดยเสนอให้มีการเปิดช่องนิรโทษกรรมแก่ผู้กระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 เฉพาะกลุ่มเยาวชนที่มีอายุต่ำกว่า 18 ปีในขณะกระทำความผิด . แม้ร่าง พ.ร.บ. ฉบับนี้จะมีการล็อกหลักการไม่ให้มีการนิรโทษกรรมใน 3 ฐานความผิดหลัก คือ คดีทุจริตประพฤติมิชอบ คดีมาตรา 112 และคดีที่ทำให้ผู้อื่นถึงแก่ชีวิตหรือบาดเจ็บสาหัส แต่เมื่อพิจารณาตามข้อเท็จจริงแล้วในกลุ่มเยาวชนอายุต่ำกว่า 18 ปีไม่พบว่ามีผู้กระทำความผิดในฐานคดีทุจริตหรือคดีที่ทำให้ผู้อื่นถึงแก่ชีวิต แต่มีเพียงคดีตามมาตรา 112 เท่านั้น . ผมเสนอว่ากระบวนการนี้เป็นความคิดแบบกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์เพื่อหวังฟื้นฟูและหาทางออกร่วมกัน ให้เรากลับมาอยู่ร่วมกันในสังคมสันติสุขโดยไม่ได้มุ่งหวังผลที่จะประหัตประหาร ลงโทษ หรือแก้แค้นทดแทนกัน . พร้อมกันนี้ยังได้หยิบยกตัวอย่างในอดีตหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 25...

วันนี้ นอกจาก วุฒิสภาผ่านร่างพระราชบัญญัติสร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. .... ในวาระ 2 และ 3 แล้วนั้น มีประเด็น สว.แก้ไขบางส่วน แต่ไม่ได้กระทบในสาระสำคัญของร่าง พรบ.นี้ คาดว่าเมื่อส่งไปยัง สส.แล้ว สส.จะเห็นชอบ จะส่งผลให้ผู้ที่ถูกดำเนินคดีอันมีมูลเหตุมาจากความขัดแย้งทางการเมืองหรือแรงจูงใจทางการเมืองในรอบ 20 ปีที่ผ่านมาจะได้รับการนิรโทษกรรม . จริงอยู่ที่ร่าง พร็บ.นี้ มิให้มีผลนิรโทษกรรม แก่ผู้กระทำผิดฐานทุจริตหรือประพฤติมิชอบ และการกระทำความผิดที่ทำให้ผู้อื่นถึงแก่ความตายหรือเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายสาหัส รวมทั้งคดี ม.112 ซึ่งล็อคไว้ตั้งแต่ส่วนของหลักการบองร่าง พรบ. ตั้งแต่วาระ 1 ของ สส. แล้วนั้น แม้ ม.112 ที่ผ่านมาจะเป็นประเด็นที่เป็นหัวใจของความขัดแย้ง ซึ่งผมอภิปรายทั้งในสภา ในเวทีสาธารณะ รวมทั้งในที่ประชุม กมธ.ที่ผมเองเป็น กมธ.ด้วยก็ตาม อันที่จริงในอดีตก็เคยมีการนิรโทษกรรมฐานความผิดนี้ . แม้ พรบ. นี้จะล็อค “มิให้มีผลนิรโทษกรรม” กับความผิด ม.112 แต่ไม่ได้ห้ามการใช้กลไกอื่นสำหรับกระบวนการยุติธรรม เช่น การบริหารโทษ โดยเฉพาะ “การคุมขังในสถานที่คุมขัง” แทนที่จะไปคุมขังรวมในเรือนจำ ซึ...

เมื่อวันที่ 26 เมษายน 2569 ณ อาคาร ALL RISE (iLaw) มีการจัดวงเสวนาหัวข้อ “เราคือผู้บริสุทธิ์” เพื่อถอดบทเรียนคดีการเมือง โดยเฉพาะคดีขบวนเสด็จเมื่อปี 2563 วงเสวนานี้นำโดย พูนสุข พูนสุขเจริญ จากศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน, จุฑาทิพย์ ศิริขันธ์ อดีตแกนนำนักศึกษาและ ผศ. ดร.ภาสกร อินทุมาร จากคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ดำเนินรายการโดย รัตนาภรณ์ เจือแก้ว จากกลุ่มกรองข่าวแกง สะท้อนให้เห็นว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่การใช้สิทธิเสรีภาพแต่เป็นโครงสร้างกระบวนการยุติธรรมที่เลือกปฏิบัติ ทว่าท่ามกลางการปราบปราม พลังของประชาชนและความหวังยังคงอยู่ . [14 ตุลา 63: วันประวัติศาสตร์ที่รัฐล้มเหลวในการจัดการ และผลักภาระให้ผู้ชุมนุม] . จุฑาทิพย์ ศิริขันธ์ เล่าย้อนไปถึงเหตุการณ์วันที่ 14 ตุลาคม 2563 ซึ่งเป็นวันประวัติศาสตร์ที่มีผู้คนออกมาชุมนุมอย่างสร้างสรรค์เพื่อเรียกร้องประชาธิปไตย รัฐธรรมนูญ การปฏิรูปสถาบันฯ และเสรีภาพในการแสดงออก แม้จะมีการจับกุมแกนนำไปก่อนหน้า แต่ก็ไม่อาจหยุดยั้งมวลชนที่เดินขบวนไปยังทำเนียบรัฐบาลได้ จุฑาทิพย์ชี้ให้เห็นถึงความผิดพลาดของการสื่อสารในสังคมไทยและการจัดการของรัฐ โดยระบ...

วันนี้ (28 ตุลาคม 2568) ผมได้ร่วมอภิปรายร่างพระราชบัญญัติสร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. … ซึ่งสภาผู้แทนราษฎรลงมติเห็นชอบแล้ว ซึ่งผมได้สะท้อนมุมมองสำคัญเกี่ยวกับความขัดแย้งทางการเมืองที่ดำเนินมากว่า 20 ปี และชะตากรรมของประชาชนผู้ที่ออกมาแสดงออกทางการเมืองทั้งในฐานะผู้ชุมนุมและผู้ใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญที่ต้องเผชิญการดำเนินคดีจำนวนมาก . ประเด็นหลักที่ผมหยิบยกขึ้นมาคือ เหตุผลที่ระบุไว้ในทั้งสามร่างกฎหมาย ซึ่งแม้สองร่างจะตกไปแต่มีเจตนารมณ์ที่คล้ายคลึงกัน กล่าวคือ ผู้ที่ถูกกล่าวหาเหล่านี้ไม่ได้มีเจตนาชั่วร้าย มิได้แสวงหาประโยชน์ส่วนตน หากเป็นการแสดงออกเพื่อเรียกร้องจากรัฐ เพื่อสังคม และเพื่อประเทศชาติ เป็นปฏิกิริยาต่อการใช้อำนาจรัฐ ทั้งจากรัฐบาลพลเรือนและรัฐบาลที่มาจากการรัฐประหาร หลายคนสูญเสียอิสรภาพ และบางคนต้องสูญเสียชีวิตเพื่อให้ประเทศกลับมาสู่ระบอบปกติจนมีสภาที่ทำหน้าที่พิจารณากฎหมายฉบับนี้ในวันนี้ . เจตนารมณ์ของกฎหมายจึงมุ่งเยียวยาคนที่ต่อสู้เพื่อการเปลี่ยนผ่านสู่สังคมที่สงบและปรองดอง สิ่งที่กฎหมายมองเห็นตรงกันคือการยอมรับว่าความเคลื่อนไหวของประชาชนเป็นผลจากการดำเนินนโยบายของรัฐในห้วงเวล...

 

15 กรกฎาคม 2568 ผมได้ร่วมอภิปรายรายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทยปี 2567 ของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ โดยประเด็นหลักที่ผมอภิปรายคือสิทธิของผู้ถูกดำเนินคดีรวมถึงผู้ถูกคุมขังจากคดีทางการเมืองซึ่งรวมถึงความผิดตามกฎหมายอาญามาตรา 112 รวมถึงสนับสนุน พรบ. นิรโทษกรรมฉบับประชาชน . ก่อนอื่นผมขอชื่นชมรายงานฉบับดังกล่าวของ กสม. ซึ่งมีความกล้าหาญที่จะรายงานหลายเรื่องที่เป็นข้อถกเถียงในสังคม ทั้งนี้เรื่องของสิทธิมนุษยชนนั้นหลายฝ่ายอาจมองว่ามาจากตะวันตก ไม่ได้มีรากเหง้าจากความเป็นธรรม ผมขอเรียนว่ากรอบสิทธิมนุษยชนเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับเราทุกคนที่เกิดเป็นมนุษย์ หลักการปกป้องสิทธิมนุษยชนติดอยู่กับตัวเราไม่ว่าจะชนชาติใด และในวันนี้แม้หลายท่านจะอยู่ในฝ่ายที่ครองอำนาจหรือมองว่าสิทธิมนุษยชนเป็น "กรวดในรองเท้า" ที่คอยรบกวนหรือก่อความวุ่นวาย แต่วันข้างหน้าไม่แน่ว่าท่านอาจอยู่ในฝ่ายที่เสียอำนาจ ถึงวันนั้นจะตระหนักว่าสิทธิมนุษยชนย่อมเป็นเกราะคุ้มกัน . ผมได้ยกส่วนหนึ่งของรายงานบางประการที่มีความน่าสนใจมาอภิปรายต่อ ประการแรกเรื่องสิทธิในกระบวนการยุติธรรม ซึ่งในรายงานอ้างอ...

ในวันพรุ่งนี้ (9 กรกฎาคม 2568) สภาผู้แทนราษฎรได้มีการบรรจุวาระการพิจารณาร่างกฎหมายนิรโทษกรรมทั้ง 4 ฉบับ ได้แก่ ร่าง พรบ. นิรโทษกรรมประชาชน โดยเครือข่ายนิรโทษกรรมประชาชน ร่าง พรบ. นิรโทษกรรมแก่บุคคลซึ่งได้กระทำความผิดอันเนื่องมาจากเหตุการณ์ความขัดแย้งทางการเมือง โดยพรรคก้าวไกล (เดิม) ร่าง พรบ. สร้างเสริมสังคมสันติสุข โดยพรรครวมไทยสร้างชาติ (รทสช.) และ ร่าง พรบ. สร้างเสริมสังคมสันติสุข โดยพรรคครูไทยเพื่อประชาชน (เดิม) . ล่าสุดอัครเดช วงษ์พิทักษ์โรจน์ สส. ราชบุรี พรรครวมไทยสร้างชาติ ในฐานะกรรมการประสานงานพรรคร่วมรัฐบาล (วิปรัฐบาล) กล่าวว่า ในการประชุมวิปรัฐบาลวันที่ 7 กรกฎาคม ที่ประชุมมีมติรับร่าง พรบ. สร้างเสริมสังคมสันติสุข หรือร่าง พรบ. นิรโทษกรรมที่เสนอโดยนายวิชัย สุดสวาสดิ์ สส. ชุมพร พรรครวมไทยสร้างชาติ และร่างของนายปรีดา บุญเพลิง อดีต สส. บัญชีรายชื่อ พรรคครูไทยเพื่อประชาชน (ปัจจุบันย้ายไปอยู่พรรคกล้าธรรม) ทั้ง 2 ร่างมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความปรองดองแก่ผู้มีมูลเหตุความผิดจากการชุมนุมทางการเมือง แต่ไม่รวมคดีที่เกี่ยวข้องกับประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 และการทุจริตคอร์รัปชั่น ส่วนร่าง ...

เมื่อวันที่ 9 เมษายน 2568 สภาผู้แทนราษฎรมีวาระพิจารณาร่างกฎหมายนิรโทษกรรมคดีการเมืองรวมสี่ฉบับ หนึ่งในนั้นมีร่างพระราชบัญญัตินิรโทษกรรมประชาชน พ.ศ. ... แต่ปรากฎว่าสภาผู้แทนราษฎรเสนอญัตติด่วนเพื่อหารือเรื่องการขึ้นภาษีนำเข้าของสหรัฐอเมริกาตามนโยบายของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์รวม 10 ญัตติ จึงยังไม่มีความชัดเจนว่าที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรจะเริ่มพิจารณาร่างกฎหมายนิรโทษกรรมทั้งสี่ฉบับเมื่อใด . ก่อนกฎหมายนิรโทษกรรมจะเข้าสู่สภาฯ ข้อมูลจากศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชนชี้ว่า รอบเดือนที่ผ่านมา (8 มีนาคม - 8 เมษายน 2568) ยังมีผู้ต้องขังคดีทางการเมืองทั่วประเทศ อย่างน้อย 47 คน โดยเป็นคดีมาตรา 112 จำนวน 31 คน โดยมีประชาชนถูกคุมขังตามมาตรา 112 เพิ่มขึ้น 2 คน ซึ่งคนเหล่านี้กำลังรอคอยอิสรภาพอยู่ในทุกวินาที . เมื่อวันที่ 24 ตุลาคม 2567 ที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร “รับทราบ” รายงานผลการศึกษาแนวทางการตรากฎหมายนิรโทษกรรมคดีการเมือง โดยไม่มีการลงมติในส่วนของตัวรายงาน แต่ “ตีตก” ข้อสังเกตของคณะกรรมาธิการ (กมธ.) ซึ่งรายงานฉบับดังกล่าวมีการประเมินข้อดี-ข้อเสียการนิรโทษกรรมไว้ดังนี้ . 1. การนิรโทษกรรมในคดีหลักส่วน...