เทวฤทธิ์ มณีฉาย

ช่วงบ่ายของสุดสัปดาห์หนึ่งในเดือนพฤษภาคมอันเป็นเดือนแห่งวันแรงงานสากล เราได้มีโอกาสพบกับชายหนุ่มผู้เป็นพนักงานในเครือร้านสะดวกซื้อขนาดใหญ่ของประเทศไทย . เรานั่งคุยกันในวันพักจากการทำงานที่ยืดเยื้อของเขาซึ่งเป็น "ผู้ช่วยผู้จัดการ" ร้านสะดวกซื้อสาขาหนึ่ง แม้ต้องแบกรับภาระงานราวกับเป็นเจ้าของกิจการแต่กลับได้รับค่าตอบแทนที่แทบไม่พอประทังชีวิต และนี่คือเรื่องราวที่ถูกซุกซ่อนไว้ใต้พรมของอุตสาหกรรมค้าปลีกยักษ์ใหญ่ . "ลักษณะงานเหมือนเราถูกให้เป็นเจ้าของร้าน ทำทุกอย่างตั้งแต่ตรวจสอบคุณภาพสินค้า นับเงิน ตรวจงานน้อง คิดเงิน ชงกาแฟ ทำข้าว รับสินค้า มันหลายหน้าที่มาก" เขาเริ่มเล่าด้วยน้ำเสียงเนือย ๆ "ถ้าตรงไหนไม่ทันเราก็ต้องไปซัพพอร์ตน้องพนักงานคนอื่น บางทีเจอลูกค้าไม่พอใจโทรตำหนิบริษัท พอเรื่องรับเข้าระบบความลำบากก็ตกที่พนักงานต้องมาคอยแก้ปัญหา บางทีโดนเรียกประชุมนอกเวลางานก็มี" . โครงสร้างที่บีบรัดไม่ได้เรียกร้องแค่เวลาแต่ยังขูดรีดเอาหยาดเหงื่อและสุขภาพของคนทำงาน ระบบบังคับให้พนักงานเป็นฟันเฟืองที่ห้ามหยุดพัก และเมื่อร่างกายพังทลายก็ไม่มีสวัสดิการใดมารองรับ . "...

ท่ามกลางจังหวะดนตรีและแสงไฟสลัวของร้าน Yayy Record Bar ย่านหลานหลวง บาร์ไวนิลที่เปิดต้อนรับผู้คนมาเกือบ 2 ปี เราได้พบกับ "รอม – ศิรเรศ เชิดชูศิลป์" ชายหนุ่มผู้ควบตำแหน่งบาร์เทนเดอร์ ดีเจ และเจ้าของร้าน รอยยิ้มและการเอนเตอร์เทนลูกค้าของเขาเบื้องหลังบาร์ซ่อนเรื่องราวการต่อสู้กับบาดแผลในวัยเด็ก การดิ้นรนในระบบทุนนิยม และการตั้งคำถามถึงโครงสร้างสังคมที่ทอดทิ้งแรงงานตัวเล็ก ๆ อย่างน่าเจ็บปวด . [ ท่วงทำนองที่เยียวยาบาดแผล และจุดเริ่มต้นของความฝัน ] . ความฝันในการเปิดร้านของรอมไม่ได้เริ่มจากการอยากทำธุรกิจ แต่เริ่มจากความฝันที่อยากเป็นดีเจและใช้ชีวิตอยู่กับเสียงเพลง เขามีปมในใจวัยเด็กจากการถูกจับให้เรียนอิเล็กโทนและเปียโนนานนับ 10 ปี แต่กลับพบว่านั่นไม่ใช่สิ่งที่ตนรัก ทำให้เขาตีตัวออกห่างจากดนตรีไปพักใหญ่ . จนกระทั่งวันหนึ่งเขาได้ไปนั่งที่ร้านแห่งหนึ่งย่านพระโขนง และเห็นเจ้าของร้านยืนสแครชแผ่นเสียง ภาพนั้นปลุกแรงบันดาลใจในตัวเขาขึ้นมาอีกครั้ง . "คือจุดเริ่มต้นมันน้อย มันเหมือนคนบ้าคนหนึ่งที่อยากจะเท่แบบเขาอ่ะ... เราขอแค่ตัวเราคือเรา ขอแค่เราเท่อ่ะ เราทำอะไรแล้วเราเท่ เรารู้สึก...

ภาพจำของ “ครูดอย” ในสื่อกระแสหลักมักถูกฉาบเคลือบด้วยความโรแมนติกของการเสียสละ ท่ามกลางธรรมชาติที่สวยงามและรอยยิ้มของเด็กชาติพันธุ์ แต่ในความเป็นจริงหลังม่านหมอกเหล่านั้นซ่อนโครงสร้างการทำงานที่บิดเบี้ยว ความเหลื่อมล้ำทางทรัพยากร และสภาพการจ้างงานที่สูบกลืนจิตวิญญาณของผู้สอนไปจนแทบไม่เหลือสภาพ . นี่คือเสียงสะท้อนจากครูบรรจุใหม่ในโรงเรียนบนดอยที่ห่างไกลที่สุดแห่งหนึ่งทางภาคเหนือของประเทศไทย พื้นที่ที่ไฟฟ้าติด ๆ ดับ ๆ สัญญาณโทรศัพท์และอินเทอร์เน็ตเข้าไม่ถึง และครูต้องแบกรับภาระงานเอกสารมากกว่าการจับชอล์กเขียนกระดาน . [ จากความหลงใหลในการสอน สู่การจำนนต่อระบบเพื่อ ‘ความอยู่รอด’ ] . จุดเริ่มต้นของครูท่านนี้ไม่ได้มาจากสายครุศาสตร์โดยตรง แต่เกิดจากความประทับใจในวิชาการสอนภาษาอังกฤษสมัยเรียนศิลปศาสตร์ ที่ทำให้เห็นว่าแค่การจัดโต๊ะเรียนก็เปลี่ยนการเรียนรู้ของเด็กได้ ความหลงใหลนี้นำพาเธอไปเป็นครูอัตราจ้างเพื่อคว้าใบประกอบวิชาชีพ ทว่าโลกแห่งความเป็นจริงในฐานะ “แรงงานการศึกษา” กลับทักทายเธอด้วยตัวเลขรายได้ที่สวนทางกับค่าครองชีพ . “เดิมทีไม่อยากรับราชการ เพราะเห็นระบบจากแม่ที่เป็นครู รู้สึกว่ามันสอ...

[ทีมงาน] . ภายในห้องโดยสารที่ปรับอากาศเย็นฉ่ำ ตัดขาดจากความร้อนระอุของถนนกรุงเทพฯ ในชั่วเวลา 17 นาทีของการเดินทาง เรามีโอกาสได้พูดคุยกับ "พี่เอ" (นามสมมติ) พนักงานบริษัทที่ใช้เวลาช่วงพักและว่างเว้นจากงานประจำ มาสวมบทบาทเป็นไรเดอร์ขับรถส่งผู้โดยสาร บทสนทนาสั้น ๆ นี้ได้เปิดเผยปัญหาของแรงงานแพลตฟอร์มที่ซ่อนอยู่ในการให้บริการขนส่งผ่านแอปพลิเคชั่นที่กำลังเป็นที่นิยมมากขึ้นในปัจจุบัน ประเด็นแรกที่พี่เอสะท้อนออกมาด้วยน้ำเสียงเรียบเฉยแต่หนักแน่น คือเรื่องของ "ส่วนแบ่ง" แพลตฟอร์มที่เขาให้บริการอยู่นั้นขึ้นชื่อเรื่องราคาค่าโดยสารที่สูงกว่าเจ้าอื่นในตลาด แต่ความแพงนั้นอาจไม่ได้ตกถึงมือคนทำงานอย่างที่คิด ซ้ำร้ายยังได้ค่าโดยสารน้อยกว่าที่แท็กซี่ทั่วไปได้เสียอีก "เขา (แพลตฟอร์ม) หักเปอร์เซ็นต์ครึ่งต่อครึ่ง ไม่เหมือนเจ้าอื่น" พี่เอกล่าวขณะสายตายังคงจับจ้องที่ถนน "ที่หน้าจอฝั่งนี้จะบอกเลยว่าไรเดอร์ได้กี่บาท ส่วนลูกค้าต้องเสียกี่บาท ซึ่งเทียบกันไม่ได้" . ตัวเลขที่เขายกตัวอย่างนั้นน่าตกใจ สำหรับระยะทางไกล แพลตฟอร์มคิดค่าแรงคนขับเฉลี่ยเพียง กิโลเมตรละ 5 บาท ต่ำกว่...