กมธ. พัฒนาการเมือง วุฒิสภาฯ แถลงข้อเสนอเร่งด่วนถึงรัฐบาล เร่งจัดการปัญหาสารหนูปนเปื้อนลำน้ำกกเป็นวาระเร่งด่วน

เมื่อวันที่ 23 กันยายน 2568 นายนรเศรษฐ์ ปรัชญากร ประธานกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิเสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา แถลงผลการลงพื้นที่จังหวัดเชียงรายระหว่างวันที่ 19–21 กันยายนที่ผ่านมา เพื่อติดตามสองปัญหาสำคัญ ได้แก่ การปนเปื้อนสารพิษในแม่น้ำกก และปัญหากระบวนการพิจารณาสัญชาติและสถานะบุคคล
.
นายนรเศรษฐ์เปิดเผยว่าปัญหามลพิษในลุ่มน้ำกกเป็นมลพิษข้ามพรมแดนโดยมีต้นตอจากการทำเหมืองแร่ในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา สารพิษจากเหมืองได้ไหลผ่านแม่น้ำสาย รวก และกก ก่อนจะลงสู่แม่น้ำโขง ทำให้พบการปนเปื้อนของสารหนู ตะกั่ว และแคดเมียมเกินมาตรฐานในหลายจุด ซึ่งไม่ใช่เพียงปัญหาสิ่งแวดล้อมแต่ยังส่งผลโดยตรงต่อเศรษฐกิจ สุขภาพ และวิถีชีวิตชุมชน ไม่ว่าจะเป็นผลกระทบข้ามพรมแดนและมาตรฐานน้ำที่ต่างกัน ทำให้การเจรจาร่วมกับเมียนมาร์มีข้อจำกัด เนื่องจากประเทศเพื่อนบ้านอาจมองว่ายังอยู่ในเกณฑ์ของตน
.
สำหรับผลกระทบเศรษฐกิจและสังคมในท้องถิ่น เกษตรกรผู้ปลูกข้าวกังวลภาพลักษณ์ข้าวเชียงรายจะเสียหาย ขณะที่ชาวประมงพื้นบ้านไม่สามารถขายปลาได้เพราะผู้บริโภคขาดความเชื่อมั่น ทำให้จำนวนเรือประมงในแม่น้ำกกลดจาก 40 ลำ เหลือเพียง 5 ลำ ส่วนธุรกิจการท่องเที่ยวริมน้ำซบเซาหนัก นักท่องเที่ยวไม่กล้าเล่นน้ำหรือทำกิจกรรมริมน้ำ
.
นอกจากนี้ความมั่นคงด้านน้ำอุปโภคบริโภคยังเป็นประเด็นเร่งด่วนที่สุด เพราะกว่า 85% ของครัวเรือนในเชียงรายพึ่งพาประปาหมู่บ้านที่ไม่สามารถกำจัดโลหะหนักได้ ขณะที่ประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สายไม่มีบ่อพักน้ำดิบเพื่อตกตะกอน เสี่ยงสูงต่อการปนเปื้อนแบบฉับพลัน
.
ทั้งนี้ผลการประชุมกับหน่วยงานราชการยังพบว่าประชาชนและองค์กรภาคประชาสังคมมี ความไม่เชื่อมั่นต่อข้อมูลรัฐ เนื่องจากผลตรวจจากห้องแล็บอิสระบางแห่งพบค่าสารพิษสูงกว่าที่ทางราชการรายงาน ทำให้ประชาชนกังวลต่อการบริโภคน้ำและอาหารจากแม่น้ำอย่างมาก
.
สำหรับแนวทางแก้ปัญหา คณะกรรมาธิการเสนอทั้งมาตรการเร่งด่วนและเชิงยุทธศาสตร์ ได้แก่ การทดลองโครงการฝายดักตะกอนในคลองชลประทานขนาดเล็กเพื่อพิสูจน์ว่าสามารถลดสารหนูได้จริงก่อนตัดสินใจสร้างโครงสร้างขนาดใหญ่ ผลักดันการตั้งห้องปฏิบัติการกลางประจำจังหวัดเชียงรายโดยมอบหมายมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงเป็นหน่วยหลัก เพื่อยกระดับการตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำให้รวดเร็วและแม่นยำ ลดการพึ่งพาผลตรวจจากส่วนกลาง รวมทั้งการจัดหาน้ำดิบสำรองสำหรับผลิตน้ำประปาเพื่อสร้างความมั่นคงด้านสาธารณสุขของชุมชน และเดินหน้าการเจรจาทางการทูตกับเมียนมาในหลายระดับ แม้จะติดอุปสรรคจากสถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่ก็ตาม
.
นายนรเศรษฐกล่าวย้ำว่าการแก้ไขปัญหาลุ่มน้ำกกไม่เพียงเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม แต่เป็นการปกป้องเศรษฐกิจท้องถิ่น สุขภาพ และคุณภาพชีวิตของประชาชน พร้อมทั้งเรียกร้องให้หน่วยงานรัฐเร่งดำเนินมาตรการเชิงรุกและบูรณาการมากกว่าการตั้งรับเช่นในปัจจุบัน เพื่อฟื้นฟูความเชื่อมั่นของประชาชนต่อระบบนิเวศและทรัพยากรที่เป็นรากฐานสำคัญของเชียงราย
.
ด้าน น.ส.มณีรัฐ เขมะวงค์ สมาชิกวุฒิสภาจากจังหวัดเชียงรายกล่าวเปิดเผยผลการลงพื้นที่ว่า ชาวบ้านที่อาศัยอยู่บริเวณลำน้ำโขงและลำน้ำกกต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตอย่างสิ้นเชิง แหล่งน้ำที่เคยใช้หาปลาและทำเกษตรกลับกลายเป็นพื้นที่ปนเปื้อนโลหะหนัก สร้างความเดือดร้อนต่อชุมชน พร้อมสะท้อนเสียงชาวบ้านว่า “หากแม่น้ำร้องไห้ได้ คงร้องไห้ไปแล้ว” ซึ่งสะท้อนความทุกข์ยากที่ต้องการให้รัฐบาลเร่งดำเนินการแก้ไข โดย น.ส.มณีรัตน์ย้ำว่าปัญหานี้ไม่ใช่เพียงเรื่องท้องถิ่น หากแต่เชื่อมโยงถึงผลประโยชน์และความมั่นคงระดับนานาชาติ
.
ขณะที่นายพรชัย วิทยาเลิศพันธุ์ สมาชิกวุฒิสภา ได้เสริมถึงความคืบหน้าการดำเนินการตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2567 เรื่องการให้สัญชาติแก่กลุ่มชาติพันธุ์กว่า 480,000 คนว่าในจังหวัดเชียงรายมีมากถึง 130,000 คน แต่ยังพบอุปสรรค 3 ด้าน ได้แก่ ปัญหาบุคลากรไม่เพียงพอ เนื่องจากสัญญาจ้างเจ้าหน้าที่ชั่วคราวกำลังจะสิ้นสุดลงในเดือนกันยายนนี้ ปัญหาการขาดแคลนอุปกรณ์ทางเทคนิค เช่น คอมพิวเตอร์และเครื่องสแกนเอกสาร และปัญหาข้อจำกัดเชิงระบบ ทั้งกฎเกณฑ์ราชการและระบบคอมพิวเตอร์ที่ทำให้การดำเนินงานล่าช้า
.
นายพรชัยระบุว่าหากไม่สามารถแก้ไขอุปสรรคเหล่านี้ได้ทันเวลาจะกระทบต่อสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนกลุ่มชาติพันธุ์ที่ควรได้รับสัญชาติไทยตามมติ ครม. และเรียกร้องให้กระทรวงมหาดไทยเร่งปลดล็อกทั้งสามด้านเพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปตามกรอบเวลาที่กำหนด