รำลึก 21 ปี เหตุการณ์ตากใบ กับความยุติธรรมที่ยังมาไม่ถึงเมื่อคดีหมดอายุความ กับคดีเสื้อแดงที่เหลือไม่ถึง 5 ปี

วันที่ 25 ตุลาคมของทุกปีกลายเป็นวันแห่งความเจ็บปวดในประวัติศาสตร์ไทย เหตุการณ์ตากใบปี 2547 คือรอยแผลลึกที่ยังคงอยู่ในใจประชาชนในจังหวัดชายแดนใต้และผู้คำนึงถึงหลักสิทธิมนุษยชนทั้งประเทศ เหตุการณ์นั้นมีผู้เสียชีวิต 85 รายทั้งจากการสลายการชุมนุมและการควบคุมตัวอย่างมิชอบระหว่างการขนย้ายผู้ถูกจับกุม หลายร้อยชีวิตถูกละเมิดศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์อย่างร้ายแรง ทว่าเกือบยี่สิบปีที่ผ่านมาความยุติธรรมกลับยังไม่ปรากฏเป็นรูปธรรม
.
เมื่อเดือนตุลาคม 2567 คดีดังกล่าวได้หมดอายุความอย่างเป็นทางการ ผู้ที่กระทำผิดในเหตุการณ์ครั้งนั้นยังไม่เคยต้องรับโทษทางกฎหมายใด ๆ การหมดอายุความจึงเท่ากับการปิดประตูความยุติธรรมต่อหน้าญาติผู้สูญเสียและต่อสังคมไทย คำถามสำคัญจึงตามมาว่าประเทศที่ยึดมั่นหลักนิติรัฐสามารถยอมให้การตายของ 85 ชีวิตกลายเป็นเพียงสถิติทางประวัติศาสตร์ และจะยอมให้ผู้กระทำผิดได้รับโทษ 0 คนเช่นนี้ได้จริงหรือ
.
เหตุการณ์ตากใบเป็นผลลัพธ์ของโครงสร้างรัฐที่ล้มเหลวในการเคารพสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน รัฐใช้อำนาจในลักษณะทหารนำมาสู่การละเมิดสิทธิอย่างกว้างขวาง ความจริงและความรับผิดชอบถูกดองไว้ภายใต้การเมืองที่ไม่เคยแก้ไขปัญหาอย่างตรงไปตรงมา ความสูญเสียจึงกลายเป็นเครื่องเตือนใจถึงวงจรอุบาทว์ของความรุนแรงจากรัฐครั้งแล้วครั้งเล่า
.
ความสูญเสียจากเหตุการณ์ตากใบในวันนั้นผลักดันให้สังคมไทยต้องทบทวนหลักเกณฑ์การใช้กำลังของรัฐต่อพลเมือง ต้องเรียกร้องให้เกิดกระบวนการค้นหาความจริงอย่างโปร่งใส พร้อมความพยายามฟื้นฟูเยียวยาจิตใจและศักดิ์ศรีของประชาชนที่ถูกละเมิด และที่สำคัญต้องทบทวนว่าจะปล่อยให้ "วัฒนธรรมลอยนวลพ้นผิด" ดำเนินต่อไปเช่นนี้หรือไม่
.
ประสิทธิภาพการอำนวยความยุติธรรมอย่างทันท่วงทีเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง ดังคำที่ว่า “ความยุติธรรมที่ล่าช้าคือความอยุติธรรม” แต่สำหรับคดีที่รัฐหรือผู้มีอำนาจรัฐเป็นผู้กระทำ เป็นการยากยิ่งที่จะดำเนินคดีและเอาผู้กระทำความผิดมาลงโทษในช่วงที่เขาเหล่านั้นมีอำนาจ ดังนั้นสำหรับคดีลักษณะเหล่านี้จึงไม่ควรมีวันหมดอายุ ความรับผิดชอบของรัฐต้องไม่สิ้นสุดเพียงเพราะกรอบเวลาตามอายุความ ความทรงจำของผู้ที่จากไปอาจไม่มีเสียง แม้ครอบครัวของพวกเขาอาจถูกทำให้เงียบแต่สังคมทั้งสังคมยังคงมีหน้าที่ส่งต่อเสียงนั้นให้ดังขึ้นเรื่อย ๆ เพราะ "ตากใบต้องไม่เงียบ"
.
เนื่องในวันครบรอบ 21 ปีเหตุการณ์ตากใบตากใบ ผมขอสนับสนุนการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 95 ของประมวลกฎหมายอาญา โดยกำหนดให้ “การนับอายุความในคดีอาญาหยุดลงทันทีเมื่อจำเลยหลบหนีการดำเนินคดี” โดยเฉพาะคดีที่ผู้กระทำความผิดเป็นผู้มีอำนาจรัฐเพื่อป้องกันไม่ให้ผู้กระทำผิดหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบด้วยการหนีไปจนคดีหมดอายุความแล้วค่อยกลับมาใช้ชีวิตตามปกติโดยไม่ต้องรับผลที่ตามมา และขอเรียกร้องให้สังคมไทยไม่ยอมรับการละเมิดสิทธิมนุษยชนไม่ว่าสถานการณ์ใด เพื่อยืนยันว่าชีวิตของประชาชนทุกคนมีคุณค่าเท่าเทียม และย้ำเตือนให้ผู้มีอำนาจตระหนักว่าความจริงยังรอการเปิดเผย และความยุติธรรมควรมาถึงผู้สมควรได้รับ แม้เวลาจะล่วงผ่านกว่าสองทศวรรษก็ตาม
.
และแน่นอนอีกไม่ถึง 5 ปี คดีสลายการชุมนุมกลุ่มคนเสื้อแดงก็จะประสบชะตากรรมเดียวกันหากไม่เร่งดำเนินคดีหรือเร่งผลักดันมาตรการป้องกันการหลบหนีคดีสำหรับผู้ใช้อำนาจรัฐปราบปรามประชาชน และหลักประกันที่สำคัญที่สุดคือเราต้องทำให้เป็นฉันทมติของสังคมว่า จะต้องไม่มีผู้ใช้อำนาจรัฐใดลอยนวลพ้นผิด