“คืนความยุติธรรมให้คนเสื้อแดง : เปิดประตูความยุติธรรมไทย ปักหมุดไป ICC”

วานนี้ (19 ก.ย. 2569) ซึ่งตรงกับวาระครบรอบ 20 ปี รัฐประหาร 19 กันยายน 2549 ได้มีการจัดกิจกรรม UFTD Hackathon ภายใต้หัวข้อ “คืนความยุติธรรมให้คนเสื้อแดง : เปิดประตูความยุติธรรมไทย ปักหมุดไป ICC” ณ House Of Wisdom มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต โดยมีไฮไลต์สำคัญคือการบรรยายหัวข้อ “ICC 101” ผมได้มีโอกาสไปสะท้อนภาพความล้มเหลวของกระบวนการยุติธรรมในประเทศ และความจำเป็นในการพึ่งพาศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) ก่อนที่คดีสลายการชุมนุมปี 2553 จะหมดอายุความลงในปี 2573

.
โดยผู้ร่วมกิจกรรมอายุมากสุดตอนเหตุการณ์ปี 53 อายุ 2 ขวบ ที่เหลือยังไม่เกิดกัน - - '
.

[ย้อนรอยเลือด 2553: ตึกสร้างใหม่ได้ แต่ชีวิตคนเอากลับคืนมาไม่ได้]

.
ผมไล่เรียงไทม์ไลน์ทางการเมืองตั้งแต่หลังรัฐประหาร 2549 จนนำมาสู่การตั้งรัฐบาลในค่ายทหารของนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ และการลุกฮือของกลุ่มคนเสื้อแดงที่เรียกร้องให้มีการยุบสภา ก่อนจะนำไปสู่โศกนาฏกรรมการสลายการชุมนุมในเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2553 ซึ่งเจ้าหน้าที่รัฐมีการนำรถหุ้มเกราะ พลซุ่มยิง และการใช้กระสุนจริงเข้าปราบปรามประชาชน จนทำให้มีผู้เสียชีวิตรวม 94-99 ราย ทั้งผู้ชุมนุม ทหาร สื่อมวลชนต่างชาติ และอาสาสมัครกู้ภัย
.
ข้ออ้างของรัฐบาลในขณะนั้นที่ระบุว่าผู้ชุมนุมมีอาวุธและมีชายชุดดำแฝงตัวอยู่ แต่จากข้อมูลของศูนย์ข้อมูลประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากการสลายการชุมนุมฯ (ศปช.) กลับพบข้อเท็จจริงที่สวนทางกัน คือไม่มีการตรวจพบเขม่าดินปืนที่มือของผู้เสียชีวิตทุกคน ยิ่งไปกว่านั้น เหตุการณ์ยิงประชาชน 6 ศพภายในวัดปทุมวนาราม ซึ่งเป็นเขตอภัยทาน ก็เป็นภาพสะท้อนความรุนแรงที่ชัดเจนที่สุด แม้รัฐจะพยายามล้างทำความสะอาดพื้นที่เพื่อทำลายหลักฐานในเวลาต่อมาก็ตาม
.

[กระบวนการยุติธรรมในประเทศตีตัน: ฟ้องผิดศาล-ป.ป.ช.ตีตก-ดีเอสไอเกียร์ว่าง]

.
ความพยายามในการทวงความยุติธรรมเคยมีแสงสว่างในยุครัฐบาล น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ที่ศาลมีการชี้สาเหตุการตาย 6 คดีว่ามาจากกระสุนของเจ้าหน้าที่รัฐ ทว่าการฟ้องร้องกลับเลือกพุ่งเป้าไปที่ฝ่ายการเมืองอย่างนายอภิสิทธิ์ และนายสุเทพ เทือกสุบรรณ โดยละเว้นฝ่ายปฏิบัติการทางทหารระดับสั่งการในขณะนั้น เช่น พล.อ.อนุพงษ์ เผ่าจินดา, พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ และ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา
.
แต่เมื่อเกิดรัฐประหาร 2557 คดีทั้งหมดก็ถูกแช่แข็ง ศาลยกฟ้องโดยระบุว่าเป็นการฟ้องผิดศาลและให้ส่งเรื่องไปที่ ป.ป.ช. ซึ่งต่อมา ป.ป.ช. ก็มีมติว่ารัฐบาลปฏิบัติหน้าที่ถูกต้องแล้ว ขณะที่เมื่อญาติผู้เสียชีวิตนำคดีไปฟ้องต่อศาลทหารก็ถูกปัดตก ซ้ำร้าย นายธาริต เพ็งดิษฐ์ อดีตอธิบดี DSI ยังถูกฟ้องกลับฐานกลั่นแกล้งให้รับโทษ
.
ปัจจุบันยังมีคดีที่ค้างอยู่ในการดูแลของ DSI อีก 3 คดีที่ถูกสั่งงดการสอบสวน ด้วยเหตุผลว่า 'หาตัวผู้กระทำความผิดไม่ได้' ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความเกรงใจและไม่อยากแตะต้องทหารชั้นผู้ใหญ่ ขณะที่คดี 6 ศพวัดปทุมวนาราม แม้จะทราบตัวทหารผู้ก่อเหตุแล้ว แต่กระบวนการในการสืบสาวไปถึงผู้บังคับบัญชายังคงหยุดชะงัก
.

[ฝ่าด่านข้ออ้าง “ขัดรัฐธรรมนูญ” ปักหมุด ICC]

.
ด้วยความสิ้นหวังต่อกระบวนการในประเทศ ภาคประชาชนจึงพยายามผลักดันการนำคดีเข้าสู่ ICC ตั้งแต่ปี 2555 โดยอัยการของ ICC ในขณะนั้นยืนยันว่าเข้าข่ายความผิดฐาน "อาชญากรรมต่อมนุษยชาติ" แม้ไทยจะยังไม่ได้ให้สัตยาบันกรุงโรม แต่สามารถใช้ช่องทางตามมาตรา 12(3) รับรองอำนาจศาลเฉพาะกรณีได้ ทว่ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของไทยในขณะนั้นกลับปฏิเสธที่จะลงนาม
.
สำหรับข้ออ้างฝั่งอนุรักษนิยมที่ระบุว่า การลงนาม ICC จะขัดต่อรัฐธรรมนูญในหมวดพระมหากษัตริย์ (ม.8 เดิม) นั้น จะเห็นว่าประเทศที่มีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขภายใต้รัฐธรรมนูญ เช่น อังกฤษ ญี่ปุ่น สวีเดน นอร์เวย์ หรือแม้แต่กัมพูชา ก็ล้วนให้สัตยาบัน ICC ทั้งสิ้น เพราะสถาบันกษัตริย์ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการใช้อำนาจทางการเมือง
.

[ดันแก้ กม. "อาชญากรรมโดยรัฐ ต้องไม่มีอายุความ"]

.
ในช่วงท้ายผมได้ยกกรณีศึกษาจากต่างประเทศ อย่างกรณีของนายโรดรีโก ดูแตร์เต อดีตประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ ที่ถูกลากขึ้นศาล ICC จากนโยบายสงครามยาเสพติด แม้ฟิลิปปินส์จะยังไม่ได้ให้สัตยาบันก็ตาม ซึ่งเป็นภาพสะท้อนว่าอาชญากรแห่งรัฐไม่สามารถหนีความยุติธรรมพ้น
.
อย่างไรก็ตาม บริบทของไทยกำลังเผชิญกับ "เงื่อนเวลา" ที่น่ากังวลว่า คดีตากใบ (ปี 2547) เพิ่งจะหมดอายุความไปในปี 2567 โดยที่ผู้รับผิดชอบหลบหนีไปได้ทั้งหมด และ คดีสลายการชุมนุมคนเสื้อแดงกำลังจะหมดอายุความลงในปี 2573 หรือในอีกเพียง 4 ปีข้างหน้า ดังนั้นการมีอายุความอาจใช้เร่งรัดให้ทำคดีเร็วขึ้นได้ในคดีทั่วไป แต่สำหรับคดีที่กระทำโดยผู้มีอำนาจรัฐที่ครองอำนาจยาวนาน อายุความกลับกลายเป็นเครื่องมือในการฟอกขาวและทำให้คดียุติไปโดยปริยาย ดังนั้น สังคมไทยจึงต้องผลักดันข้อเสนอที่ว่า คดีที่รัฐกระทำความรุนแรงต่อประชาชน จะต้อง 'ไม่มีอายุความ' เพื่อป้องกันช่องโหว่นี้