เปิดทางกฎหมายคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์ม | เปลี่ยนมุมคิด | 14 ก.ย. 69

สองสัปดาห์ก่อนผมได้มีโอกาสเข้ารายการ "เปลี่ยน มุม คิด" ทางช่อง 10 TPTV (โทรทัศน์รัฐสภา) พูดคุยถึงสภาพการจ้างงานของแรงงานแพลตฟอร์ม โดยมีประเด็นบางส่วนจะขอยกมา ประกอบด้วย
.

[สถานะ "สุญญากาศทางกฎหมาย": เป็นลูกจ้างหรือแค่พาร์ทเนอร์?]

.
ปัญหาใหญ่ที่สุดของแรงงานแพลตฟอร์มในประเทศไทยคือ "ยังไม่มีสถานะทางกฎหมาย" หรือยังไม่ถูกนิยามว่าเป็นลูกจ้างตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน และ พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ ทำให้พวกเขาไม่ได้รับสิทธิต่าง ๆ เหมือนแรงงานในระบบทั่วไป แม้ทางบริษัทแพลตฟอร์มจะมักเรียกว่าเป็น "พาร์ทเนอร์" หรือแรงงานกึ่งอิสระ แต่ในความเป็นจริงกลับถูกควบคุมด้วยระบบอัลกอริทึม, เงื่อนไขการรับงาน, การบังคับสวมยูนิฟอร์ม ไปจนถึงบทลงโทษอย่างการแบนหรือระงับบัญชี ซึ่งมีลักษณะอำนาจในการบังคับบัญชาไม่ต่างจากนายจ้างกับลูกจ้าง
.

[ค่าตอบแทนที่สวนทาง และปัญหาการตัดราคา]

.
ความจริงคือพวกเขาต้องทำงานหนักเกิน 8–10 ชั่วโมงต่อวัน ยิ่งไปกว่านั้น ค่ารอบบริการกลับมีแนวโน้มลดลงเรื่อย ๆ เนื่องจากการแข่งขันตัดราคาระหว่างแพลตฟอร์ม ซึ่งสุดท้ายสร้างความเปราะบางและบีั้นทอนรายได้ของแรงงานอย่างรุนแรง
.

[ทางออกเชิงนโยบาย: ถอดบทเรียนสากล (ILO และ EU Directive)]

.
สำหรับแนวทางในการแก้ปัญหาที่ภาครัฐสามารถขับเคลื่อนได้ทันที โดยอ้างอิงมาตรฐานสากล เช่น อนุสัญญา ILO ฉบับที่ 193 และกฎหมาย EU Platform Work Directive ที่กำลังจะบังคับใช้ในสหภาพยุโรป เช่น
- การสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นลูกจ้าง: ให้ถือว่าผู้ที่เข้ามาทำงานในแพลตฟอร์มคือลูกจ้าง เว้นแต่บริษัทจะพิสูจน์เป็นอย่างอื่น
- ความโปร่งใสของอัลกอริทึม: ต้องเปิดเผยและให้ความเป็นธรรมในการประเมิน พร้อมทั้งมีระบบอุทธรณ์ที่ชัดเจนหากถูกระงับบัญชี
- สิทธิในการรวมกลุ่ม (Union): ผลักดันให้แรงงานสามารถรวมตัวกันจัดตั้งสหภาพ เพื่อให้มีอำนาจในการเจรจาต่อรองกับนายจ้างได้อย่างแท้จริง
.
นอกจากนี้ ยังมีแนวทางเร่งด่วนที่กระทรวงแรงงานสามารถทำได้ทันทีโดยไม่ต้องรอออกกฎหมายใหม่ คือการ "ออกกฎกระทรวง" เพื่อนิยามให้แรงงานแพลตฟอร์มเข้าข่ายเป็นลูกจ้างและได้รับการคุ้มครองภายใต้กฎหมายแรงงาน
.
อย่างไรก็ตาม ผมย้ำว่า สิทธิและสวัสดิการต่าง ๆ เช่น ประกันสังคม หรือสิทธิลาคลอด ไม่เคยได้มาจากการที่นายจ้าง "ใจดี" มอบให้ฝ่ายเดียว แต่เกิดจากการตื่นตัวและการรวมพลังส่งเสียงของพี่น้องแรงงาน เป้าหมายสูงสุดคือการทำให้แรงงานแพลตฟอร์มสามารถทำงานได้อย่างมีคุณค่า มีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และได้รับค่าตอบแทนที่เป็นธรรมในสังคม