สรุปวงเสวนา “การออกแบบระบบการเลือกตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญที่ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน”

.
วันนี้ (4 ก.ย.69) ที่ห้อง Common Room คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต มีการจัดกิจกรรมเสวนาในหัวข้อ “การออกแบบระบบการเลือกตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญที่ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน” โดยเวทีนี้รวบรวมทั้งนักวิชาการ นักการเมือง และภาคประชาสังคม มาร่วมกันถกเถียงถึงความจำเป็นและรูปแบบของการมีสภาร่างรัฐธรรมนูญ (สสร.) ที่มาจากประชาชน
.
ทำไมประชาชนต้องได้ร่างรัฐธรรมนูญเอง? : เอกศักดิ์ หอมชื่น สส. กล่าวถึงเหตุผลว่าทำไมประชาชนถึงต้องร่างรัฐธรรมนูญใหม่เอง เนื่องด้วยรัฐธรรมนูญปี 2560 ขาดความชอบธรรมเนื่องจากเกิดจากการรัฐประหาร รวมทั้งไม่ได้ให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการร่างตั้งแต่ต้น ทั้งที่รัฐธรรมนูญควรเป็นรากฐานทางปัญญาและเป็นโครงการทางการเมืองร่วมกันของสังคม ขณะนี้สังคมเกิดความตื่นรู้แล้ว ประชาชนจึงควรได้รับสิทธิในการร่างรัฐธรรมนูญเสียที
.
[ทำไมต้องมีคูหาเลือกตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญ]
.
อภินพ อติพิบูลย์สิน กล่าวถึงปัญหาของการแก้รัฐธรรมนูญว่าการแก้ไขรัฐธรรมนูญทำได้ยากมากเพราะติดเงื่อนไขมาตรา 256 ที่ต้องได้เสียงสนับสนุนจาก สว. และฝ่ายค้าน ภายใต้สภาพการเมืองปัจจุบัน ผู้ที่ได้เปรียบย่อมไม่ต้องการให้เกิดการแก้ไขรัฐธรรมนูญ
.
ขณะที่ ชญานิษฐ์ พูลยรัตน์ กล่าวถึงประเด็นรัฐธรรมนูญฉบับวัฒนธรรมที่เปลี่ยนไป โดยยกแนวคิดว่ารัฐธรรมนูญมีทั้งฉบับลายลักษณ์อักษรและฉบับวัฒนธรรมการเมือง แม้รัฐธรรมนูญ 2560 จะเขียนให้วุฒิสภาใหญ่ที่สุด แต่รัฐธรรมนูญฉบับวัฒนธรรมของสังคมไทยได้เปลี่ยนไปแล้ว สังคมตระหนักถึงอำนาจของตนเองมากขึ้น ดังที่เห็นจากผลการเลือกตั้งปี 2566 และข้อเรียกร้องจากการประท้วงในปี 2563 ผู้มีอำนาจจึงรู้ดีว่าหากปล่อยให้มีการแก้รัฐธรรมนูญ อำนาจของตนก็จะหลุดลอยไป
.
อุเชนทร์ เชียงเสน กล่าวถึงประเด็นการต่อสู้ในระบอบอำนาจนิยมซ่อนรูป โดยวิเคราะห์ว่าไทยยังอยู่ระหว่างการเปลี่ยนผ่านแบบถาวรระหว่างระบอบเผด็จการและประชาธิปไตยแบบเลือกตั้ง ปัจจุบันฝ่ายอำนาจนิยมไม่ได้ใช้การรัฐประหารดิบ ๆ แต่หันมาใช้กลไกอย่างศาลรัฐธรรมนูญหรือ สว. แทน การเรียกร้องให้เลือกตั้ง สสร. โดยตรงจึงเป็นสิ่งที่อำนาจนิยมยอมรับได้ยาก เพราะจะเป็นพื้นที่ที่พวกเขาไม่สามารถควบคุมผลลัพธ์ได้
.
[ที่มา สสร. แบบไหนประชาชนมีส่วนร่วมมากที่สุด]
.
ปุรวิชญ์ วัฒนสุข กล่าวถึงประเด็น สสร. ต้องเป็นตัวแทนที่แท้จริง โดยเน้นย้ำว่าสถาบันที่ทำหน้าที่ร่างรัฐธรรมนูญต้องออกแบบให้มีความชอบธรรม ผู้ร่างจะต้องเป็นผู้แทนของประชาชนอย่างแท้จริง เพื่อให้ประชาชนยอมรับรัฐธรรมนูญฉบับนั้น โดยยกตัวอย่างความสำเร็จจากประเทศแอฟริกาใต้ที่มีความก้าวหน้าและรับฟังข้อเสนอจากประชาชนนับล้านฉบับ
.
ขณะที่ ชานันท์ ยอดหงษ์ ย้ำถึงความหลากหลายและอัตลักษณ์ โดยชี้ว่ารัฐธรรมนูญเป็นโครงสร้างที่ผูกพันกับประชาชนตั้งแต่เกิดจนตาย หากประชาชนได้ร่างเองก็จะเกิดความหวงแหนและป้องกันการรัฐประหารได้ พร้อมเสนอว่าการออกแบบ สสร. จะต้องคำนึงถึงสัดส่วนความหลากหลายทางเพศและกลุ่มเปราะบางด้วย
.
ธนิสรา เรืองเดช จาก WeVis ย้ำเตือนถึงประเด็นอย่าหยุดจินตนาการทางเลือกใหม่ โดยยืนยันว่าการออกแบบ สสร. มีจินตนาการได้หลากหลายรูปแบบ เราไม่ควรหยุดทางเลือกเพียงเพราะมีคนบอกว่าเป็นไปไม่ได้ และควรให้โอกาสทุกคนเข้ามามีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียม
.
สุดท้าย เอกศักดิ์ หอมชื่น กล่าวกึงการทลายกำแพงด้วยความฝัน โดยทิ้งท้ายว่าต้องทำลายกำแพงความจริงด้วยแรงดันความฝัน ประชาชนสามารถออกแบบบ้านของตนเองได้โดยไม่ต้องพึ่งพาผู้เชี่ยวชาญ นอกจากนี้ยังเสนอว่าควรเปิดกว้างให้พรรคการเมืองสามารถส่งผู้สมัคร สสร. ได้อย่างชัดเจนไปเลย เพื่อให้ประชาชนตัดสินใจเลือกได้ง่าย ดีกว่าระบบแนะนำตัวอิสระที่ล้มเหลวเพราะประชาชนไม่มีส่วนร่วม
.
อนึ่งการเคลื่อนไหวเพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่และการเรียกร้องให้มี สสร. ที่มาจากการเลือกตั้ง 100% ยังคงเป็นเส้นทางที่ท้าทายภายใต้ระบอบปัจจุบัน แต่เวทีเสวนานี้ภาควิชาการและภาคประชาชนต่างเห็นตรงกันว่า ต้องสื่อสารเรื่องนี้อย่างต่อเนื่อง ขยายฐานพันธมิตร และไม่ยอมจำนนต่อความหวัง เพื่อสร้างแรงกดดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมการเมืองต่อไป