จดหมายถึงสหายแรงงาน: จะเลือก “ความเป็นธรรม” หรือแค่ “เหมาะสมแก่การดำรงชีพ” อยู่ที่ปลายปากกาคุณ

หากผู้นำหรือเพื่อนแรงงานบางส่วนเห็นว่า การกำหนดมาตรฐานเพียงให้ “เหมาะสมแก่การดำรงชีพ” ตามรัฐธรรมนูญ 2560 นั้นเพียงพอ และไม่จำเป็นต้องยึดหลัก “ความเป็นธรรม” ก็อาจมองว่าไม่จำเป็นต้องแก้ไขรัฐธรรมนูญ แต่คำถามสำคัญคือมาตรฐานที่ต่างกันเพียงไม่กี่คำในรัฐธรรมนูญนั้น แท้จริงแล้วส่งผลต่อชีวิตของแรงงานมากเพียงใด
.
เมื่อพิจารณาพัฒนาการของรัฐธรรมนูญไทย จะเห็นได้ว่าประเด็นค่าตอบแทนและสิทธิสวัสดิการของแรงงานถูกบัญญัติไว้ในหมวดแนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐมาโดยตลอด ในรัฐธรรมนูญปี 2540 มาตรา 86 ใช้คำว่า “ให้เป็นธรรม” ซึ่งสะท้อนหลักคิดว่าความสัมพันธ์ทางแรงงานควรตั้งอยู่บนฐานของความเป็นธรรมระหว่างคู่สัญญา ต่อมาในรัฐธรรมนูญปี 2550 มาตรา 84 (7) ได้ขยายความหมายให้ชัดเจนยิ่งขึ้น โดยระบุว่า “เป็นธรรมและไม่เลือกปฏิบัติ” แสดงให้เห็นถึงความพยายามยกระดับมาตรฐานการคุ้มครองแรงงานให้ครอบคลุมมากขึ้น
.
อย่างไรก็ตามรัฐธรรมนูญปี 2560 มาตรา 74 ได้เปลี่ยนถ้อยคำสำคัญมาใช้คำว่า “เหมาะสมแก่การดำรงชีพ” ซึ่งดูเหมือนเป็นเพียงการปรับเปลี่ยนถ้อยคำเล็กน้อย แต่ในทางกฎหมายและนโยบายสาธารณะแล้ว คำเหล่านี้มีนัยสำคัญอย่างยิ่งเพราะรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายแม่บทของกฎหมายอื่นทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นกฎหมายคุ้มครองแรงงาน กฎหมายแรงงานสัมพันธ์ หรือกฎหมายด้านสวัสดิการ หากมีการตรากฎหมายใหม่หรือกำหนดนโยบายของรัฐก็ย่อมต้องอ้างอิงหลักการที่รัฐธรรมนูญวางไว้เป็นฐาน
.
ความแตกต่างระหว่างคำว่า “เป็นธรรม” กับ “เหมาะสมแก่การดำรงชีพ” จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของภาษา แต่เป็นเรื่องของหลักคิด “ความเป็นธรรม” หมายถึงกระบวนการที่ต้องอาศัยข้อตกลงและอำนาจต่อรองของทั้งสองฝ่าย คือนายจ้างและลูกจ้าง ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงค่าจ้างหรือสวัสดิการขั้นต่ำ แต่ยังรวมถึงสิทธิในการมีส่วนร่วมกำหนดเงื่อนไขการทำงานและคุณภาพชีวิตของแรงงานด้วย ในขณะที่คำว่า “เหมาะสมแก่การดำรงชีพ” มุ่งเน้นเพียงเกณฑ์ขั้นต่ำที่เพียงพอต่อการมีชีวิตอยู่ ซึ่งอาจไม่ครอบคลุมมิติของอำนาจต่อรองหรือการยกระดับคุณภาพชีวิตในระยะยาว
.
กล่าวอีกนัยหนึ่ง “เหมาะสมแก่การดำรงชีพ” อาจรับประกันได้เพียงการอยู่รอด แต่ “ความเป็นธรรม” เปิดพื้นที่ให้แรงงานก้าวไปไกลกว่านั้น สู่ชีวิตที่มั่นคง มีศักดิ์ศรี และมีส่วนร่วมในการกำหนดอนาคตของตนเอง นี่จึงเป็นเหตุผลที่การเปลี่ยนคำเพียงไม่กี่คำในรัฐธรรมนูญ อาจหมายถึงการเปลี่ยนกรอบคิดต่อชีวิตของผู้ใช้แรงงานทั้งประเทศอย่างลึกซึ้ง