ปี 68 ท่ามกลางกระแสปรับภูมิทัศน์สื่อ สู่ปี 69 กับความท้าทายที่มากกว่าเดิมกลางศึกเลือกตั้ง-ประชามติ

ปี 2568 เป็นหนึ่งในปีแห่งห้วงจุดเปลี่ยนสำคัญของวงการสื่อมวลชนไทยและสื่อทั่วโลก รายงานสถานการณ์สื่อมวลชนในรอบปี 2568 ของสมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทยได้สะท้อนว่าสื่อกำลังเผชิญแรงกดดันจากเทคโนโลยีใหม่ เศรษฐกิจที่ชะลอตัว และภูมิรัฐศาสตร์ที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว พร้อมกับการเข้ามามีบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ที่กลายเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการผลิตและเผยแพร่ข่าวสาร
.
รายงานดังกล่าวยังสะท้อนภาพการปรับลดบุคลากร การปิดตัวของสื่อสิ่งพิมพ์ และสภาพความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจขององค์กรสื่อ ซึ่งทำให้คนข่าวจำนวนไม่น้อยต้องแบกรับแรงกดดันเรื่องรายได้และความอยู่รอด จนเสี่ยงต่อการถูกแทรกแซงจากกลุ่มทุนและการเมือง ขณะเดียวกันการแข่งขันเพื่อแย่งยอดเข้าถึงบนโลกออนไลน์และการทำงานตามอัลกอริทึมทำให้กระบวนการตรวจสอบข้อมูลถูกลดทอนและความน่าเชื่อถือของสื่อมวลชนถูกตั้งคำถามมากขึ้น
.
ยิ่งไปกว่านั้นสถานการณ์ตึงเครียดบริเวณชายแดนไทย–กัมพูชาที่ผ่านมาเป็นตัวอย่างชัดเจนของความท้าทายดังกล่าว สื่อบางส่วนเร่งรายงานข่าวโดยอาศัยข้อมูลที่ยังไม่ผ่านการตรวจสอบ ขยายผลจากกระแสในโซเชียลมีเดีย และใช้ถ้อยคำที่กระตุ้นอารมณ์ของสาธารณะ โหมกระแสชาตินิยมสุดขั้ว ส่งผลให้เกิดความเข้าใจผิดและบรรยากาศความตึงเครียดโดยไม่จำเป็น ทั้งที่ประเด็นชายแดนเป็นเรื่องละเอียดอ่อน เกี่ยวพันกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและความปลอดภัยของประชาชนทั้งสองฝั่ง
.
รายงานสถานการณ์สื่อฯ ยังได้เตือนถึงการแพร่ระบาดของข่าวลวงเชิงลึก (deepfake disinformation) และการใช้ AI ในการผลิตเนื้อหาโดยขาดการกำกับดูแล ซึ่งอาจนำมาซึ่งคลิปเสียง ภาพ หรือข้อความที่ถูกสร้างขึ้นอย่างแนบเนียนจนยากต่อการแยกแยะ สิ่งเหล่านี้อาจถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการเมืองเพื่อบิดเบือนความคิดและการตัดสินใจของประชาชน
.
นอกจากนี้ในปี 2568 ยังมีสถานการณ์การคุกคามสื่อ เช่น เมื่อเดือนเมษายนผู้สื่อข่าวอมรินทร์ทีวีและทีมงานถูกกักขังหน่วงเหนี่ยวและข่มขู่ขณะรายงานข่าวเหตุยิงกันในงาน "โคตรเปียก" หรือกรณีทีมงานอดีตนายกรัฐมนตรีถ่ายภาพและเผยแพร่ใบหน้าสื่อมวลชนที่ตั้งคำถามปมพิพาทไทย-กัมพูชาเมื่อเดือนมิถุนายน ตลอดจนกรณีการคุกคามช่างภาพอิสระโดยเจ้าหน้าที่ตำรวจเมื่อต้นเดือนธันวาคมที่ผ่านมา
.
แม้จะมีความท้าทายมากมาย ผมยังเชื่อว่าสื่อคือกลไกหลักในการคุ้มครองประชาธิปไตย และในปี 2569 ที่ไทยกำลังจะเข้าสู่การเลือกตั้งควบคู่กับการทำประชามติว่าเราจะมีรัฐธรรมนูญใหม่หรือไม่ บทบาทของสื่อมวลชนยิ่งมีความสำคัญยิ่งกว่าช่วงเวลาใด
.
บทบาทของสื่อในห้วงเวลานี้จึงไม่ควรหยุดอยู่แค่การรายงานข่าวแต่ควรเป็นมากกว่านั้น สื่อต้องทำหน้าที่เป็นผู้สื่อสารความจริงและผู้นำความเข้าใจสู่สังคม ท่ามกลางสมรภูมิข้อมูลที่ซับซ้อนสื่อจำเป็นต้องยกระดับมาตรฐานการตรวจสอบข้อเท็จจริง ไม่เร่งรีบเพื่อเอาชนะยอดการเข้าถึงทางออนไลน์มากกว่าความถูกต้อง และไม่ปล่อยให้ตนเองตกเป็นเครื่องมือของปฏิบัติการข้อมูลข่าวสารที่มุ่งสร้างความสับสนให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
.
ในขณะเดียวกันสื่อต้องทำหน้าที่อธิบายและให้ความรู้กับประชาชนอย่างจริงจัง ปีหน้าจะเป็นปีที่มีทั้งการเลือกตั้งและการทำประชามติที่เต็มไปด้วยรายละเอียดด้านกฎหมายและเทคนิค สื่อจำเป็นต้องช่วยย่อยข้อมูล วิเคราะห์ผลกระทบ และเปรียบเทียบนโยบายอย่างเป็นธรรม รวมถึงนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญอย่างรอบด้านเพื่อให้ประชาชนตัดสินใจบนฐานข้อมูลและเหตุผลมากกว่ากระแสหรือภาพลักษณ์ของตัวบุคคล
.
สื่อยังจำเป็นต้องสร้างพื้นที่สาธารณะที่ปลอดภัยและเป็นธรรม เปิดโอกาสให้ทุกฝ่ายได้แสดงวิสัยทัศน์อย่างเท่าเทียม และหลีกเลี่ยงการนำเสนอที่กระตุ้นความเกลียดชัง การหาเสียงควรถูกดึงกลับมาอยู่บนฐานของนโยบายและการถกเถียงด้วยเหตุผลมากกว่าการปะทะคารม
.
นอกจากนี้สื่อต้องแสดงบทบาทผู้นำด้านการใช้เทคโนโลยีอย่างมีจรรณยาบรรณ สามารถใช้ AI และเครื่องมือดิจิทัลเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการรายงานผลการเลือกตั้ง การทำสื่อข้อมูลและการวิเคราะห์เชิงสถิติได้อย่างสร้างสรรค์ แต่ต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้ และไม่แลกความสะดวกกับความน่าเชื่อถือ เพราะความน่าเชื่อถือคือทุนสำคัญที่สุดของวิชาชีพสื่อมวลชน
.
ท้ายที่สุดผมขอเรียกร้องให้ทุกภาคส่วนทั้งภาครัฐและภาคส่วนต่าง ๆ ยุติการกระทำอันเป็นการคุกคามสื่อทุกรูปแบบทั้งทางตรงและทางอ้อม ไปจนถึงการฟ้องคดีปิดปากสื่อ (SLAPP) เพื่อให้ภูมิทัศน์สื่อในปี 2569 มีพัฒนาการขึ้น และสื่อมวลชนสามารถปฏิบัติหน้าที่ได้โดยปราศจากความกลัว
.
ผมขอเป็นกำลังใจให้พี่น้องสื่อมวลชนทุกคนที่ยังยืนหยัดทำงานท่ามกลางแรงกดดันรอบด้าน ทั้งเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการเมือง ขอให้เราร่วมกันปกป้องมาตรฐานวิชาชีพ ยืนอยู่ข้างประชาชนผู้รับสาร และทำหน้าที่ของตนอย่างซื่อตรง