เทวฤทธิ์ มณีฉาย

วันก่อนได้มีโอกาสให้สัมภาษณ์ทางรายการทันข่าววุฒิสภาถึงประเด็น "สื่อมวลชนในโลกที่เปลี่ยนเร็ว : ความจริงของวิชาชีพข่าว” เนื่องในวันนักข่าวด้วย . โจทย์สำคัญคือข้อกังวลเรื่องอิทธิพลของเทคโนโลยีโดยเฉพาะ AI ผมมองว่าเทคโนโลยีไม่ได้ทำลายสื่อ หากเรารู้จักนำมาปรับใช้ แต่สิ่งที่กำลังคุกคามวิชาชีพสื่ออย่างแท้จริง คือทุน กฎหมายปิดปาก และสวัสดิการแรงงานสื่อที่ย่ำแย่ . ประเด็นแรก เทคโนโลยีคือเครื่องมือแห่งการตรวจสอบ ไม่ใช่ศัตรู . ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและโซเชียลมีเดียทำให้ต้นทุนการสื่อสารลดลง แต่ในขณะเดียวกันก็ทำให้เกิดสภาวะ "ข้อมูลล้นเกิน" และการแพร่กระจายของข้อมูลผิดและข้อมูลพลาด (Disinformation & Misinformation) ตลอดจน AI ที่สามารถสร้างภาพจำลองจนคนหลงเชื่อ ทางรอดของสื่อมวลชนจึงไม่ใช่การวิ่งแข่งด้านความเร็วหรือปั่นยอดเอนเกจเมนต์เพียงอย่างเดียว แต่ต้องยกระดับศักยภาพของคนทำงานข่าวไปสู่การทำข่าวเชิงลึก (Investigative Journalism) และการตรวจสอบข้อเท็จจริง (Fact-checking) ที่เข้มข้นขึ้น . นอกจากนี้ สื่อยังมีหน้าที่สำคัญในการรณรงค์สร้าง "ความรู้เท่าทันสื่อ" (Media Literacy)...

ในวันที่ 8 มีนาคมของทุกปี เมื่อปฏิทินเวียนมาถึง “วันสตรีสากล” เรามักเห็นภาพลักษณ์ของการเฉลิมฉลองที่ฉาบเคลือบด้วยความสวยงาม การมอบช่อดอกไม้ หรือการจัดเวทีเชิดชูเกียรติสตรีผู้ประสบความสำเร็จในชนชั้นนำ ภาพเหล่านี้วนเวียนจนอาจทำให้ “ที่มาและความหมาย” อันเข้มข้นถูกกลบฝังไว้ภายใต้กิจกรรมเชิงสัญลักษณ์ จนเราเกือบหลงลืมไปว่า แท้จริงแล้ววันนี้มีต้นธารมาจากการต่อสู้ที่อาบไปด้วยเลือดเนื้อและหยาดเหงื่อของกรรมกรหญิง และมีรากฐานดั้งเดิมมาจาก “วันแรงงานสตรีสากล” ดังสัญลักษณ์กำปั้นที่ปรากฎบนตราของวันสตรีสากล . ย้อนกลับไปในช่วงรุ่งอรุณของยุคอุตสาหกรรม แรงงานหญิงคือกลุ่มคนที่ถูกกดขี่ซ้ำซ้อน ทั้งในฐานะแรงงานและในฐานะเพศสภาพ โศกนาฏกรรมเมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2400 ที่นิวยอร์ก ประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีกรรมกรหญิงเสียชีวิตถึง 119 คนจากการลอบวางเพลิงโรงงานขณะชุมนุมเรียกร้องความเป็นธรรม คือรอยแผลที่ย้ำเตือนว่าสิทธิสตรีไม่ได้มาจากการร้องขอแต่แลกมาด้วยชีวิต ต่อมาในปี พ.ศ. 2453 ‘คลารา เซทคิน’ นักการเมืองสังคมนิยมจึงได้เสนอให้โลกมีวันสตรีสากล เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของการต่อสู้เพื่อชั่วโมงการทำงาน 8 ชั่วโมง ค่าจ้างที่...

6 มี.ค. 2569 ที่บ้าน วังนาใน ต.น้ำผุด อ.ละงู จ.สตูล เรียง สีแก้ว เครือข่ายประชาชนใต้ สรุปสถานการณ์วิถีชีวิตและสภาพปัญหาความเดือดร้อนของชุมชนชาวมานิ ให้กับคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา ที่เดินทางมารับฟังพร้อมทั้งภาคประชาชนและหน่วยงานราชการในพื้นที่ . โดยมีประเด็นเบื้องต้นประกอบด้วย . สถานะทางกฎหมายและการไร้สัญชาติ จากการสำรวจประชากรมานิ 374 คน ในพื้นที่ 4 จังหวัด (ตรัง พัทลุง สตูล และสงขลา) พบว่ามีถึง 63 คนที่ยังคงไร้สัญชาติและไม่มีสถานะทางทะเบียน อุปสรรคสำคัญมาจากเงื่อนไขของระบบราชการที่ต้องการโครงสร้างบ้านถาวรในการขอทะเบียนบ้าน ซึ่งขัดแย้งอย่างสิ้นเชิงกับวิถีชีวิตดั้งเดิมของชาวมานิที่ต้องเคลื่อนย้ายตามวัฏจักรอาหาร นอกจากนี้ยังมีปัญหาเรื่องการขาดแคลนผู้รับรองสถานะ และอคติของเจ้าหน้าที่รัฐบางส่วนที่ขาดความเข้าใจในความแตกต่างทางวัฒนธรรม . อีกประเด็นคือการถูกพรากถิ่นฐานโดยรัฐ จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2518 เมื่อมีการประกาศจัดตั้งเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด ซึ่งทับซ้อนกับพื้นที่ตั้งถิ่นฐานดั้งเดิ...

การทำประชาพิจารณ์ร่างระเบียบเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคม (บอร์ดประกันสังคม) ที่เพิ่งปิดฉากไปเมื่อกลางเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมาสร้างปรากฏการณ์ที่น่าจับตา เมื่อมียอดผู้ร่วมแสดงความคิดเห็นพุ่งทะลุ 1.2 ล้านครั้งและกว่า 90% "ไม่เห็นด้วย" กับการรื้อกติกาใหม่ ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนระบบเป็น 1 สิทธิ เลือกได้ 1 ผู้สมัครบอร์ด หรือการซอยโควตาแบ่งแยกตามมาตรา 33 39 และ 40 . ทว่าท่าทีของสำนักงานประกันสังคม (สปส.) ผ่านการให้สัมภาษณ์ของเลขาธิการฯ กลับสะท้อนความพยายามที่จะลดทอนน้ำหนักของการทำประชาพิจารณ์ โดยอ้างว่าตัวเลข 90% เป็นเพียงสถิติ และต้องนำ "เหตุผลเชิงลึก" มาวิเคราะห์ประกอบก่อนสรุปผลการประชาพิจารณ์ ท่าทีเช่นนี้อดไม่ได้ที่จะทำให้สังคมตั้งคำถามว่าแท้จริงแล้วการทำประชาพิจารณ์ครั้งนี้เป็นเพียง "พิธีกรรม" เพื่อสร้างความชอบธรรมให้ธงที่ตั้งไว้แล้วหรือไม่? . หากย้อนกลับไปดูข้อมูลการรับฟังความเห็นเมื่อช่วงเดือน เม.ย. - พ.ค. 2568 (ซึ่ง สปส. อ้างว่านำมาเป็นฐานในการตั้งคณะอนุกรรมการปรับปรุงระเบียบฯ) ตัวเลขในวันนั้นชี้ชัดเจนว่า ผู้ตอบแบบสอบถามกว่า 88% มองว่าสัดส่วนบอร์ดแบบเดิ...

เนื่องในวาระวันที่ 5 มีนาคม ซึ่งเป็น "วันนักข่าว" หรือวันสื่อสารมวลชนแห่งชาติ วาทกรรมที่มักถูกหยิบยกมาพูดถึงเสมอคือบทบาทของสื่อในฐานะ "ฐานันดรที่สี่" ผู้ทำหน้าที่ตรวจสอบอำนาจรัฐและปกป้องผลประโยชน์ของสาธารณะ หนึ่งในปัญหาอมตะของสื่อมวลชนคือเรื่อง "เสรีภาพสื่อ" ที่ด้านหนึ่งยังถูกจำกัดด้วยโครงสร้างเศรษฐกิจของอุตสาหกรรมสื่อเอง การรวมศูนย์ของทุนสื่อ การพึ่งพารายได้จากโฆษณา และความไม่มั่นคงของแรงงานสื่อ ล้วนทำให้สื่อจำนวนมากตกอยู่ในภาวะเปราะบางทางเศรษฐกิจ เมื่อองค์กรสื่อจำเป็นต้องพึ่งพาผู้มีอำนาจทางเศรษฐกิจหรือการเมืองในการดำรงอยู่ พื้นที่ของการรายงานเชิงวิพากษ์ก็ย่อมถูกจำกัดลงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ . ทว่าหากมองย้อนกลับไปในสถานการณ์ที่ผ่านมาจนถึงต้นปี 2569 คำถามสำคัญที่สังคมไทยต้องเผชิญหน้าอย่างตรงไปตรงมาคือ ท่ามกลางโครงสร้างอำนาจในปัจจุบันสื่อมวลชนไทยมีเสรีภาพในการรายงานความจริงได้มากน้อยเพียงใด . คำตอบของคำถามนี้ไม่ได้ส่งผลกระทบแค่กับคนทำอาชีพสื่อ แต่เกี่ยวพันโดยตรงกับสิทธิในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารของประชาชน เพราะในท้ายที่สุดแล้ว "เสรีภาพสื่อก็คือเสรีภาพของ...

เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา วุฒิสภาได้มีมติให้ความเห็นชอบให้นายจิรุตม์ วิศาลจิตร อดีตอธิบดีกรมการขนส่งทางบก ดำรงตำแหน่งกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) คนใหม่ โดยมีมติไม่ให้ความเห็นชอบนายมณฑล สุดประเสริฐ อดีตอธิบดีกรมโยธาธิการและผังเมือง อย่างไรก็ตามเมื่อพิจารณาด้านคุณสมบัติและประสบการณ์ของบุคคลทั้งสอง พบว่ามีลักษณะที่คล้ายคลึงกัน คือ ล้วนเป็นอดีตข้าราชการระดับสูง . จากการจัดการเลือกตั้งในครั้งล่าสุด ประชาชนได้ตั้งข้อสังเกตและข้อกังขาเกี่ยวกับการบริหารจัดการ ตลอดจนการรับมือกับภาวะวิกฤตของ กกต. ซึ่งผลการดำเนินงานที่ผ่านมาอาจถูกมองว่ายังไม่สอดคล้องกับเป้าหมายตามยุทธศาสตร์ 20 ปี ของสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้งเอง ที่มุ่งเน้นการจัดการเลือกตั้งที่สุจริตและเที่ยงธรรม การสร้างเครือข่ายประชาธิปไตยที่เข้มแข็ง และการส่งเสริมจิตสำนึกความเป็นพลเมืองของประชาชน . ประเด็นสำคัญประการหนึ่งคือกระบวนการได้มาซึ่ง กกต. นอกเหนือจากดุลพินิจของวุฒิสภาในการให้ความเห็นชอบผู้ได้รับการเสนอชื่อแล้ว กระบวนการและข้อจำกัดของคณะกรรมการสรรหาก็นับเป็นประเด็นที่ควรพิจารณา ทั้งนี้พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยค...

  วานนี้ (2 มีนาคม 2569) นรเศรษฐ์ ปรัชญากร ประธานคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา แถลงข่าวเตรียมจัดจำลองการเลือกตั้ง โดยระบุว่า ในวันพุธที่ 4 มี.ค. นี้ ในการประชุมคณะกรรมาธิการพัฒนาการเมือง จะมีการจำลองการเลือกตั้งเพื่อเสาะหาข้อเท็จจริงเกี่ยวกับบัตรเลือกตั้ง ว่าหากมีบาร์โค้ดจะสามารถสืบย้อนกลับไปถึงผู้ลงคะแนนได้หรือไม่ ซึ่งเป็นประเด็นที่สาธารณชนยังถกเถียงกันอยู่ และควรได้รับการพิสูจน์เพื่อความโปร่งใส พร้อมพิจารณาแนวทางดำเนินการต่อไป หากพบว่าสามารถสืบกลับไปยังผู้ลงคะแนนได้จริง . นรเศรษฐ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า เพื่อความโปร่งใส ได้ประสานงานกับสมชัย ศรีสุทธิยากร อดีตกรรมการการเลือกตั้ง ซึ่งจะเป็นผู้สาธิตกระบวนการจำลองการเลือกตั้ง พร้อมเชิญผู้สังเกตการณ์จากหลากหลายสาขาวิชาชีพเข้าร่วม รวมทั้งอาจร่วมประเมินผลการจำลองครั้งนี้ ว่าระบบบาร์โค้ดดังกล่าว หากถูกแฮกจะสามารถทำได้หรือไม่ . ทั้งนี้ กรรมาธิการได้ออกหนังสือเชิญผู้สังเกตการณ์ อาทิ ทูตจาก 7 ประเทศ เช่น ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา แคนาดา ออสเตรเลีย และนอร์เวย์ รวมถึงนักว...